Masal

Masal (arab. — namuna, misol) — didaktik adabiyot janri. Ta'limiy xarakterdagi, aksariyat kiçik şe'riy, ba'zan nasriy şakldagi asar. M.da insonga xos xususiyatlar, jamiyatga xos ijtimoiy hodisalar, munosabatlar quşlar, hayvonlar orasidagi munosabatlar va tabiat hodisalari vositasida aks ettiriladi. Mazmuni majoz asosiga quriladi, komiklikning va ki-noyaning, ijtimoiy tanqid motivining ustunligi M.ga hajviy ruh bağişlaydi. M.ning hikoya qismi hayvonlar haqidagi ertaklar, novella yoki latifalarta yaqin bölib, xotimasi, ta'limiy xulosasi maqol, hikmatli söz va iboralar tarzida böladi. M. materiallari aksariyat ertak, majoz, novella, latifa va b. da ham qöllanişi mumkin. Ramzli hikoyadan farqli ravişda M.ning öz an'anaviy obrazlar va motivlar doirasi mavjud böladi (hayvonlar, ösimliklar, quşlar, muayyan tizimdagi odamlar va h.k.). M. janri unsurlari juda qadimdan ma'lum. Uning namunalari «Kalila va Dimna» (Pançatantra, 3-a.) tarkibida uçraydi. M.lar Farididdin Attor, Rumiy, Navoiy asarlarida tamsil uçun işlatilgan. Gulxaniy «Zarbulmasal» asarida M.dan mohirlik b-n foydalangan. Qad. yunon adabiyotida Ezop (mil. 6—5-a.lar), Rim adabiyotida Fedr (mil. av. 1-a.), fransuz adabiyotida Lafonten (17-a.), rus adabiyotida Krilov bu janrning yetuk namoyandalari sifatida şuhrat qozonganlar. Rus adabiyotida D. Bedniy, S. Marşak, S. Mixalqov M.ning ajoyib namunalarini yaratdidar. Zamonaviy özbek adabiyotida S. Abduqahhor, O. Qöçqorbekov, Ya. Qurbonov va b. M. janrini rivojlantirdilar.