Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Maşina detallari

    Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 319-b. — ziyouz.com

    Maşina detallari - 1) bir jinsli materialdan yiğib tayyorlanadigan maşina, asboblar, apparatlar yoki qurilmalar qismi; umumiy va maxsus işlarga möljallangan xillari bor. Umumiy işlarga möljallangan M. d.ga köpgina maşinalar, asboblar va b. uçun tipik bölgan detallar (mas, tişli ğildiraklar, vallar, öqlar, boltlar, şponkalar, gaykalar), şuningdek, egiluvçan (qayişqoq) va korpus detallar kiradi. Egiluvçan M. d. zarb energiyasini titraşlar va b.ni söndiriş uçun işlatiladi; bularga membrana, prujina, rezina vtulkalari va qistirmalar, ressoralar va b. kiradi. Korpus M. d. maşinadagi ta'sir etuvçi asosiy kuçlarni qabul qiladi; bularga poydevor ramalari, plitalar, staninalar kiradi. M. d. aloxida guru-hini moylaş qurilmalari va moy ötkazgiçlarning detallari (filtrlar, ştutserlar, moy körsatkiçlar va b.) taşkil etadi. Maxsus işlarga möljallangan M. d.ga faqat ma'lum turdagi maşinalarning detallari (turbina kuraklari, tirsakli vallar, havo vintlari va b.) taallukdi böladi; 2) maşina detallarining nazariyasi, ularni hisoblaş va quriş haqidagi ilmiy fan; maşina va mexanizmlar nazariyasi, materiallar qarşiligi, materialşunoslik b-n, detallarni texnik çizma yordamida tayyorlaş va yigiş b-n, buyumlarning puxtaligi hamda texnik diagnostikasi b-n boğliq.

    Özbekiston Respublikasida M. d. sohasidagi i. t. lar Özbekiston FA Mexanika va inşootlarning seysmik mustahkamligi in-tida, Toşkent texnika untida, Toşkent avtomobil yöllari va transport in-ti, Toşkent temir yöl muhandislari in-ti va b.da olib borilmoqda.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    МАШИНА ДЕТАЛЛАРИ - 1) бир жинсли материалдан йиғиб тайёрланадиган машина, асбоблар, аппаратлар ёки қурилмалар қисми; умумий ва махсус ишларга мўлжалланган хиллари бор. Умумий ишларга мўлжалланган М. д.га кўпгина машиналар, асбоблар ва б. учун типик бўлган деталлар (мас, тишли ғилдираклар, валлар, ўқлар, болтлар, шпонкалар, гайкалар), шунингдек, эгилувчан (қайишқоқ) ва корпус деталлар киради. Эгилувчан М. д. зарб энергиясини титрашлар ва б.ни сўндириш учун ишлатилади; буларга мембрана, пружина, резина втулкалари ва қистирмалар, рессоралар ва б. киради. Корпус М. д. машинадаги таъсир этувчи асосий кучларни қабул қилади; буларга пойдевор рамалари, плиталар, станиналар киради. М. д. алохида гуру-ҳини мойлаш қурилмалари ва мой ўтказгичларнинг деталлари (фильтрлар, штуцерлар, мой кўрсаткичлар ва б.) ташкил этади. Махсус ишларга мўлжалланган М. д.га фақат маълум турдаги машиналарнинг деталлари (турбина кураклари, тирсакли валлар, ҳаво винтлари ва б.) тааллукди бўлади; 2) машина деталларининг назарияси, уларни ҳисоблаш ва қуриш ҳақидаги илмий фан; машина ва механизмлар назарияси, материаллар қаршилиги, материалшунослик б-н, деталларни техник чизма ёрдамида тайёрлаш ва йигиш б-н, буюмларнинг пухталиги ҳамда техник диагностикаси б-н боғлиқ.

    Ўзбекистон Республикасида М. д. соҳасидаги и. т. лар Ўзбекистон ФА Механика ва иншоотларнинг сейсмик мустаҳкамлиги ин-тида, Тошкент техника унтида, Тошкент автомобиль йўллари ва транспорт ин-ти, Тошкент темир йўл муҳандислари ин-ти ва б.да олиб борилмоқда.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.