Mass-spektroskopiya

Mass-spektroskopiya MASS-SPEKTROSKOPIYA, mass spektrometriya — modda tarkibidagi atom va molekulalar spektri böyiça ularning massasini tekşiriş usullari. Atom va molekulalari ionlaşgan har bir modda t/ye nisbat b-n bir-biridan farq qiladi, bu nisbat (bunda t — massa, ye — ion zaryadi) mass-spektrometrlar b-n ölçanadi. Olingan spektrga köra, modda massasi va jism tarkibidagi boşqa moddalar mikdori topiladi. M.- s. tatbikiy fizika, kimyo, biol. tibbiyot, geol. va texnikada asosiy analitik usullardan biri hisoblanadi. Jism (yoki suyuk,lik) tarkibidagi modda massasini aniqlaşning har xil usullari bor. Mas, dublet usuli b-n dispersion çiziqlar orasidagi masofa anikdanadi va şu masofa böyiça massalar farki topiladi. Ionlar tokini ölçaş usuli b-n moddalar massasi aniqlanadi.

Gaz tarkibini aniqlaş uçun ham M.-s.dan foydalaniladi. Gazlar töliq buğlatiş, izotopga ajratiş, vakuumda uçqunlatiş va ionlar b-n bombardimon qiliş usullari orqali tekşiriladi. Ma'lum mikdordagi moddani M.-s. b-n tekşirib, undagi elementlar mikdori — gaz aralaşmalaridagi komponentlari mikdori nazorat kilinadi va aniqlanadi, izotoplar olinadi. Kimyo sanoatida M.-s. b-n texnologik jarayonlar boşqariladi, atom yuqori qatlamining tarkibi örganiladi, zaryadli zarralarning töqnaşişidagi jarayonlar kuzatiladi, kimyoviy reak-siyalar kinetikasi tekşiriladi. M.-s. köp sohalarda yagona usul hisoblanadi. M.-s. yordamida Yer yuqori atmosferasining neytral va ion tarkibi ölçangan (boşqa sayyoralarning atmosfera tarkibini ham şu usulda ölçaş mumkin).