Massaj

Massaj (arab. — qöl tegizmoq) — davolaş usuli; tana yoki biror a'zoga maxsus usulda ta'sir etiş. Qöl b-n bajariladi, ba'zan asboblar işlatiladi (vibromassaj). M.ning organizmga ta'sir mexanizmida nerv va gumoral omillar muhim rol öynaydi. M. ta'sirida terida biologik faol moddalar hosil bölib qonga tuşadi, ular tomir reaksiyalarida, nerv impulslarini ötkazişda va b.da katnaşadi. M. bevosita ta'sir qilgan joyida töqimalarga mexanik ta'sir ham körsatib, limfa, qon, töqimalar orasidagi suyuqlik sirkulyatsiyasi kuçayadi. Natijada kon va limfa dimlanişi yöqolib, moddalar almaşinuvi va M. qilinayotgan joy terisi orqali nafas oliş kuçayadi. M. yuraktomir sistemasi işini yaxşilaydi. Kapillyarni kengaytirib, M. qilinayotgan sohanigina emas, balki undan uzoqdagi töqimalarning ham (reflektor yöl b-n) qon b-n möl ta'minlanişiga imkon beradi: qonning arteriya va venalardan oqişi rivojlanadi. M. muolajasidan söng umumiy ahvol yaxşilanadi, çarçoq yöqoladi. Umumiy (butun gavda) va mahalliy (gavdaning bir qismi, mas, qöl yoki oyoq panjasi) M. bor.

Asosiy usullari: silaş, uqalaş, iylaş va qoqib qöyiş.

Silaş — M.ning boşqa usullarini boşlaşdan oldin va tugallana-yotganda qöllanadi.

Uqalaş — birmunça tez bajariladi, bunda teri va teri ostidagi töqimalar turli yönalişda joyidan qözğatiladi yoki çöziladi. Uqalangan joy ustidan silanadi.

Iylaş — M.ning murakkabroq usuli. Bunda faqat yuza töqimalargina emas, balki çuqur joylaşgan muskullar ham ta'sirlanadi. M.ning bu usuli töqimalarni uşlaş, kötariş, bosiş va çözişdan iborat.

Qoqib qöyiş yoki «vibratsiya» — tanaga tebranuvçi (titroq) harakat berişdan iborat, uni qöl yoki maxsus M. apparatlari yordamida turli jadallik va tebraniş b-n bajariladi.

M.ning sport massaji, şifobaxş, gigiyenik va kosmetik M. kabi turlari bor. Sport M.ida sportçining hamma muskul guruxlariga ketma-ket ta'sir etiladi.

Şifobaxş M. vraç körsatmasi böyiça tayançharakat apparati, böğim va moddalar almaşinuvining buziliş kasalliklari, radikulit, kontraktura va b.da kompleks davolaş b-n birga qilinadi. M.ning boşqa turlari çarçoqni bosiş va kuç-quvvatni tiklaş, odatda, jismoniy maşqlar, suv muolajalari, ertalabki gimnastika b-n birga olib boriladi. Bunday M. xuşbiçim va bardam bölişga imkon beradi. Öz-özini M. qiliş gigiyenik M.ning bir şakli. M.ni maxsus örgatilgan massajçilar yoki bemorning yaqin kişilari (tibbiyot xodimidan örganib olib) qilişlari mumkin. Kosmetik M. kosmetolog-vraç tavsiyasiga köra, soçlarni mustahkamlaş, yuzdagi nuqsonlarni yöqotiş maqsadida köllanadi.

Yurak M.i — yurak töxtab qolganda odamni jonlaştiriş usuli; bunda yurak ritmik ravişda bevosita (kökrak qafasi oçilib bajariladigan opera-siyalarda) yoki bavosita (kökrak qafasini yormasdan birinçi yordam körsatişda) qisiladi.