Masştab
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 276-b. — ziyouz.com
Masştab (nem. Ma|3stab, map — ölçov va stab — tayoq), miqyos — çizma, plan, aerofotosyomka yoki xaritadagi nuqtalar orasidagi uzunlikning joydagi masofalar uzunligiga nisbati. M. sonli, çiziqli va köndalang böladi. Sonli M. kasr yoki nisbat b-n beriladi. bunda xaritadagi 1 sm joyga 1000 sm tugri keladi, demakdir. Çizikli M. sm larga bölingan çiziq b-n körsatiladi. Bu çiziqda xaritadagi 1 sm ga joydagi neça m yoki km töğri kelişi körsatib qöyilgan böladi. Plan va xaritada 2 nuqta orasidagi masofani aniq ölçaş va ölçangan masofalarni xarita yoki planga tuşiriş uçun kundalang M. ham işlatiladi. Kundalang M. ba'zi bir geodezik asboblarda va maxsus lineykalar b-n çizib berilişi mumkin. Geografik xaritalarda sonli M. xaritadagi bir nuqtaga yoki birorta çiziqqa tegişli böladi, qolgan joylardagi uzunliklar xususiy M. asosida aniqlanadi. Geografik xaritalardagi masofalar xususiy M. b-n maxsus formula yordamida hisoblab çiqariladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАСШТАБ (нем. Ma|3stab, map — ўлчов ва stab — таёқ), миқёс — чизма, план, аэрофотосъёмка ёки харитадаги нуқталар орасидаги узунликнинг жойдаги масофалар узунлигига нисбати. М. сонли, чизиқли ва кўндаланг бўлади. Сонли М. каср ёки нисбат б-н берилади. бунда харитадаги 1 см жойга 1000 см тугри келади, демакдир. Чизикли М. см ларга бўлинган чизиқ б-н кўрсатилади. Бу чизиқда харитадаги 1 см га жойдаги неча м ёки км тўғри келиши кўрсатиб қўйилган бўлади. План ва харитада 2 нуқта орасидаги масофани аниқ ўлчаш ва ўлчанган масофаларни харита ёки планга тушириш учун кундаланг М. ҳам ишлатилади. Кундаланг М. баъзи бир геодезик асбобларда ва махсус линейкалар б-н чизиб берилиши мумкин. Географик хариталарда сонли М. харитадаги бир нуқтага ёки бирорта чизиққа тегишли бўлади, қолган жойлардаги узунликлар хусусий М. асосида аниқланади. Географик хариталардаги масофалар хусусий М. б-н махсус формула ёрдамида ҳисоблаб чиқарилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.