Mastit
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 273-b. — ziyouz.com
Mastit (hayvonlarda) — sigir va eçkilar tuqqanidan keyingi davrda sut bezlarining yalliğlanişi. Mexanik (lat yeyiş va jarohatlaniş, maşinada sut soğiş qoidalarining buzilişi), termik (sovuk, urişi, kuyiş) omillar, kimyoviy moddalar ta'sirida, mikroorganizmlar (stafilokokklar va b.), mikoz kasalliklarda, yöldoş uşlanib qolganda, hazm organlari, buyrak faoliyati buzilganda M. paydo böladi. M. yalliğlanişning xarakteriga köra: seroz, kataral, fibrinoz, yiringli va gemorragik M.larga bölinadi. Kasallik ötkir, örtaça va surunkali keçadi. Bundan taşqari, klinik M. va yaşirin M.larga ajratiladi. Seroz yoki kataral M.da tana harorati 39—39,5°gaça kötariladi, hayvon holsizlanadi, yelin şişadi, qattiqlaşadi, oğriydi, sut kamayadi, ivib qoladi, unga kon va yiring aralaşgan böladi.
Davolaş: ratsiondagi şirali ozuqalar kamaytiriladi: issiq, ionoforez, massaj qilinadi; yalliğlanişga qarşi va yumşatadigan dorilar beriladi; baçadon, içak, yurak, buyrak va b. davolanadi. Kasallangan hayvon suti antibiotiklar b-n davolaş davrida va davolaşdan söng 3—5 kun davomida oziq-ovqat uçun işlatilmaydi.
Oldini oliş: hazm qiliş organlari kasalliklariga yöl qöymaslik, maşinada sut soğiş texnologiyasi kridalariga rioya etiş; yelin uçlari yorilganda öz vaqtida davolaş, çor-vaçilik binolarida yelvizakka yöl qöymaslik.
Hoşim Nurmamatov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАСТИТ (ҳайвонларда) — сигир ва эчкилар туққанидан кейинги даврда сут безларининг яллиғланиши. Механик (лат ейиш ва жароҳатланиш, машинада сут соғиш қоидаларининг бузилиши), термик (совук, уриши, куйиш) омиллар, кимёвий моддалар таъсирида, микроорганизмлар (стафилококклар ва б.), микоз касалликларда, йўлдош ушланиб қолганда, ҳазм органлари, буйрак фаолияти бузилганда М. пайдо бўлади. М. яллиғланишнинг характерига кўра: сероз, катарал, фибриноз, йирингли ва геморрагик М.ларга бўлинади. Касаллик ўткир, ўртача ва сурункали кечади. Бундан ташқари, клиник М. ва яширин М.ларга ажратилади. Сероз ёки катарал М.да тана ҳарорати 39—39,5°гача кўтарилади, ҳайвон ҳолсизланади, елин шишади, қаттиқлашади, оғрийди, сут камаяди, ивиб қолади, унга кон ва йиринг аралашган бўлади.
Даволаш: рациондаги ширали озуқалар камайтирилади: иссиқ, ионофорез, массаж қилинади; яллиғланишга қарши ва юмшатадиган дорилар берилади; бачадон, ичак, юрак, буйрак ва б. даволанади. Касалланган ҳайвон сути антибиотиклар б-н даволаш даврида ва даволашдан сўнг 3—5 кун давомида озиқ-овқат учун ишлатилмайди.
Олдини олиш: ҳазм қилиш органлари касалликларига йўл қўймаслик, машинада сут соғиш технологияси кридаларига риоя этиш; елин учлари ёрилганда ўз вақтида даволаш, чор-вачилик биноларида елвизакка йўл қўймаслик.
Ҳошим Нурмаматов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.