Mas'udiy
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 278-b. — ziyouz.com
Mas'udiy MAS'UDIY, Abul Hasan Ali ibn al-Husayn Ali al-Mas'-udiy (9-a. oxiri, Bağdod — 956 yoki 957, Fustot, Misr) — arab tarixçisi va sayyohi. 915—945 y.larda M. Eron, Hindiston, Şri Lanka, Şim. Afrika, Zanjibar, Movarounnahr, Xitoy, Ozarbayjon, Armanistonda sayohatda bölgan, keyinçalik Suriya va Misrda yaşagan. Bilimning turli sohalari (tarix, falsafa, fiqh)ga oid muhim asarlari (20 dan ortiq) dan faqat bir neçtasigina saqlangan. Eng muhim asari «Muruj uzzahab va ma'odin aljavohir» («Oltin yaylovlar va javohirlar koni»)da mamlakatlar, dengizlar va toğlar, turli xalqlar (şu jumladan, slavyanlar) haqida ma'lumotlar, yunonlar, rimliklar töğrisida yarim afsona hikoyalar, arablarning 10-a. 40-y.larigaça bölgan tarixi bayon qilingan. 30 jildli «Kitob utta'rix fi axbor ilumam min al-arab va l-ajam» («Arab va ajam xalqlari tarixi») asarining 20 jildi Istanbul ş.dagi Ayo-Sofiya kutubxonasida saqlanadi. M.ning «Kitob uttanbih va al-işrof» («Ogohlantiriş va boşqariş haqida kitob») asarini gollandiyalik arabşunos de Guye 1894 y.da Leyden ş.da naşr etgan. Yana uning «Xazoin ul-mulk va sirr ul-olamayn» («Davlat xazinalari va ikki olam sirlari»), «Kitob rasoil» («Risolalar kitobi»), «Kitob ulmaqolot» («Maqolalar kitobi»), «Kitob axbor azzamon va ajoyib ul-buldon» («Zamon xabarlari va mamlakatlar ajoyibotlari haqida kitob») yoki «Kitobi avsat» («Örtaça kitob») kabi asarlari bölganligi ma'lum. M.ning asarlari Arab xalifaligi, 10-a. dagi Şarqiy Yevropa xalqlari, Kavkaz va Örta Osiyo tarixi böyiça muhim manbadir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАСЪУДИЙ, Абул Ҳасан Али ибн ал-Ҳусайн Али ал-Масъ-удий (9-а. охири, Бағдод — 956 ёки 957, Фустот, Миср) — араб тарихчиси ва сайёҳи. 915—945 й.ларда М. Эрон, Ҳиндистон, Шри Ланка, Шим. Африка, Занжибар, Мовароуннаҳр, Хитой, Озарбайжон, Арманистонда саёҳатда бўлган, кейинчалик Сурия ва Мисрда яшаган. Билимнинг турли соҳалари (тарих, фалсафа, фиқҳ)га оид муҳим асарлари (20 дан ортиқ) дан фақат бир нечтасигина сақланган. Энг муҳим асари «Муруж уззаҳаб ва маъодин алжавоҳир» («Олтин яйловлар ва жавоҳирлар кони»)да мамлакатлар, денгизлар ва тоғлар, турли халқлар (шу жумладан, славянлар) ҳақида маълумотлар, юнонлар, римликлар тўғрисида ярим афсона ҳикоялар, арабларнинг 10-а. 40-й.ларигача бўлган тарихи баён қилинган. 30 жилдли «Китоб уттаърих фи ахбор илумам мин ал-араб ва л-ажам» («Араб ва ажам халқлари тарихи») асарининг 20 жилди Истанбул ш.даги Аё-София кутубхонасида сақланади. М.нинг «Китоб уттанбиҳ ва ал-ишроф» («Огоҳлантириш ва бошқариш ҳақида китоб») асарини голландиялик арабшунос де Гуе 1894 й.да Лейден ш.да нашр этган. Яна унинг «Хазоин ул-мулк ва сирр ул-оламайн» («Давлат хазиналари ва икки олам сирлари»), «Китоб расоил» («Рисолалар китоби»), «Китоб улмақолот» («Мақолалар китоби»), «Китоб ахбор аззамон ва ажойиб ул-булдон» («Замон хабарлари ва мамлакатлар ажойиботлари ҳақида китоб») ёки «Китоби авсат» («Ўртача китоб») каби асарлари бўлганлиги маълум. М.нинг асарлари Араб халифалиги, 10-а. даги Шарқий Европа халқлари, Кавказ ва Ўрта Осиё тарихи бўйича муҳим манбадир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.