Matematik lingvistika
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 283–284-b. — ziyouz.com
Matematik lingvistika -1) tilşunoslikning tilni tadqiq etiş va örganişda matematik usullardan foydalanuvçi bölimi; 2) mat.ning tabiiy tillar b-n ba'zi bir jihatlardan öxşaş bölgan mavhum strukturalarni örganuvçi bölimi. M.l. tilşunoslik bölimi sifatida tabiiy tillar hodisalarini va ularni tadqiq etiş jarayonlarini mavhumiy-semiotik modellaştiriş usulidan foydalanadi; matematik fan sifatida esa ana şu modellarning eng umumiy xossalarini tadqiq etadi va ularning tuziliş usullarini örganadi. Har ikkala ma'nodagi M.l. ayni bir tuşunçaviy apparatdan foydalanadi, ular orasida şunçalik yaqin boğliqlik mavjudki, uni ma'lum şartlar b-n yagona semiotik fan sohasi deb hisoblaş mumkin.
M.l. 20-a.ning 50-y.larida paydo bölgan. Uning asosiy tuşunçalari — asos qilib olingan belgi-işoralar (alifbo, luğat) töplami va ma'lum alifbo belgi-işoralari (söz şakllar, iboralar töplami) izçilliklari (zanjirlari) töplami kabi tuşunçalardir. Bu asosiy tuşunçalar tilning har bir sathida qöllanadi. Öz maqsad-vazifasiga köra, M.l. eng avvalo nazariy tilşunoslik vositasi hisoblanadi. Ayni paytda uning usul va yöllari amaliy lingvistik tadqiqotlarda — matnga avtomatik işlov berişda, avtomatik tarjimada, inson va EHM örtasidagi aloqa b-n boğliq tadqiqotlarda keng qöllanmoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАТЕМАТИК ЛИНГВИСТИКА -1) тилшуносликнинг тилни тадқиқ этиш ва ўрганишда математик усуллардан фойдаланувчи бўлими; 2) мат.нинг табиий тиллар б-н баъзи бир жиҳатлардан ўхшаш бўлган мавҳум структураларни ўрганувчи бўлими. М.л. тилшунослик бўлими сифатида табиий тиллар ҳодисаларини ва уларни тадқиқ этиш жараёнларини мавҳумий-семиотик моделлаштириш усулидан фойдаланади; математик фан сифатида эса ана шу моделларнинг энг умумий хоссаларини тадқиқ этади ва уларнинг тузилиш усулларини ўрганади. Ҳар иккала маънодаги М.л. айни бир тушунчавий аппаратдан фойдаланади, улар орасида шунчалик яқин боғлиқлик мавжудки, уни маълум шартлар б-н ягона семиотик фан соҳаси деб ҳисоблаш мумкин.
М.л. 20-а.нинг 50-й.ларида пайдо бўлган. Унинг асосий тушунчалари — асос қилиб олинган белги-ишоралар (алифбо, луғат) тўплами ва маълум алифбо белги-ишоралари (сўз шакллар, иборалар тўплами) изчилликлари (занжирлари) тўплами каби тушунчалардир. Бу асосий тушунчалар тилнинг ҳар бир сатҳида қўлланади. Ўз мақсад-вазифасига кўра, М.л. энг аввало назарий тилшунослик воситаси ҳисобланади. Айни пайтда унинг усул ва йўллари амалий лингвистик тадқиқотларда — матнга автоматик ишлов беришда, автоматик таржимада, инсон ва ЭҲМ ўртасидаги алоқа б-н боғлиқ тадқиқотларда кенг қўлланмоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.