Matematik model
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 284-b. — ziyouz.com
Matematik model - matematik timsollar, belgilar va hodisalar sinfining taxm. namunasi, bayoni. Obyektiv dunyo hodisalarini töliq aks ettiradigan M. m. quriş mumkin emas, lekin istalgan aniqlikda töğri aks ettiradigan M. m. quriş mumkin. M. m. 4 bosqiçga bölinadi: modelning asosiy obyektlarini boğlovçi qonunlarni şakllantiriş; M. m. olib keladigan matematik masalalarni yeçiş; modelning nazariyaga mos kelişini aniqlaş, modelni tahlil qiliş va takomillaştiriş. M. m.ning klassik namunalaridan biri suyuqlik harakatini örganişdir. Dastlab, 18-a.da suyuqlik qisilmaydigan bir jinsli, faqat massa va energiya saqlanişi qonuniga böysunadigan modda («ideal qisilmaydigan suyuqlik») deb olingan. Şularga asoslanib qurilgan M. m.da suyuqlik qarakati maxsus differensial tenglamalar b-n ifodalangan. Keyinçalik bu M. m. takomillaştirilib, suyuqlikning qisiluvçanligi, yopişqoqligi, molekulyar tuzilişi, uyurma hosil bölişi, issikdik, elektr va b. ta'sirlar hisobiga olingan differensial tenglamalari tuzilgan. M. m. fizika, astronomiya, biol., iqtisodiyot, tibbiyot va b. sohalarda asosiy tadqiqot usuli hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАТЕМАТИК МОДЕЛЬ - математик тимсоллар, белгилар ва ҳодисалар синфининг тахм. намунаси, баёни. Объектив дунё ҳодисаларини тўлиқ акс эттирадиган М. м. қуриш мумкин эмас, лекин исталган аниқликда тўғри акс эттирадиган М. м. қуриш мумкин. М. м. 4 босқичга бўлинади: моделнинг асосий объектларини боғловчи қонунларни шакллантириш; М. м. олиб келадиган математик масалаларни ечиш; моделнинг назарияга мос келишини аниқлаш, моделни таҳлил қилиш ва такомиллаштириш. М. м.нинг классик намуналаридан бири суюқлик ҳаракатини ўрганишдир. Дастлаб, 18-а.да суюқлик қисилмайдиган бир жинсли, фақат масса ва энергия сақланиши қонунига бўйсунадиган модда («идеал қисилмайдиган суюқлик») деб олинган. Шуларга асосланиб қурилган М. м.да суюқлик қаракати махсус дифференциал тенгламалар б-н ифодаланган. Кейинчалик бу М. м. такомиллаштирилиб, суюқликнинг қисилувчанлиги, ёпишқоқлиги, молекуляр тузилиши, уюрма ҳосил бўлиши, иссикдик, электр ва б. таъсирлар ҳисобига олинган дифференциал тенгламалари тузилган. М. м. физика, астрономия, биол., иқтисодиёт, тиббиёт ва б. соҳаларда асосий тадқиқот усули ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.