Materiallarni sinaş
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 295–296-b. — ziyouz.com
Materiallarni sinaş - materiallarning texnologik va fizik xossalarini maxsus asboblar, maşinalar, modellar, mikroskop va stendlar yordamida aniqlaş. Mexanik, fizik, kimyoviy va strukturaviy (tuzilişijihatdan) sinaşturlari mavjud. Mexanik sinaşda materiallar çözilişga, siqilişga, buralişga, kesiş va qirqişga, çarçaşga, mustahkamlikka, zarbaga çidamlilik va b. xossalarga sinaladi, ya'ni barça mexanik xossalari aniqlanadi. Fizik sinaşda materiallarning elektr ötkazuvçanligi, issikdik ötkazuvçanligi,magnit singdiruvçanligi va b. fizik xossalari aniqlanadi. Kimyoviy sinaşda materiallarning kimyoviy tarkibi, eriş va qotiş t-rasi, korroziyabardoşligi (zanglaşga çidamliligi, ya'ni zanglamasligi), reaksiyaga kirişuvçanligi, payvandlanuvçanligi va b. xossalari aniqlanadi. Strukturaviy sinaşda materiallarning makro- va mikrotuzilişlari, kristallik tuzilişi va b. aniqlanadi. Bunda rentgen nurlaridan ham foydalaniladi. M. s.ning sinaş obyektini buzib (yoki şikastlab) va buzmay sinaş usullari mavjud. Birinçi usulda sinaladigan materiallar şikastlanadi, ba'zan butunlay yemiriladi, ikkinçi usulda materiallarga şikayet yetmaydi, ulardan yana foydalaniş mumkin.
M. s. işlari nazariy bilimlarga asoslanib ötkaziladi. Binolar, inşootlar, köpriklar, maşina va mexanizmlar, kosmik kema va raketalar, kiyim-keçaklar va b. jami narsalar M. s. natijalariga asoslanib quriladi, yasaladi, tayyorlanadi va tikiladi.
Fatxulla Abdullayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАТЕРИАЛЛАРНИ СИНАШ - материалларнинг технологик ва физик хоссаларини махсус асбоблар, машиналар, моделлар, микроскоп ва стендлар ёрдамида аниқлаш. Механик, физик, кимёвий ва структуравий (тузилишижиҳатдан) синаштурлари мавжуд. Механик синашда материаллар чўзилишга, сиқилишга, буралишга, кесиш ва қирқишга, чарчашга, мустаҳкамликка, зарбага чидамлилик ва б. хоссаларга синалади, яъни барча механик хоссалари аниқланади. Физик синашда материалларнинг электр ўтказувчанлиги, иссикдик ўтказувчанлиги,магнит сингдирувчанлиги ва б. физик хоссалари аниқланади. Кимёвий синашда материалларнинг кимёвий таркиби, эриш ва қотиш т-раси, коррозиябардошлиги (занглашга чидамлилиги, яъни зангламаслиги), реакцияга киришувчанлиги, пайвандланувчанлиги ва б. хоссалари аниқланади. Структуравий синашда материалларнинг макро- ва микротузилишлари, кристаллик тузилиши ва б. аниқланади. Бунда рентген нурларидан ҳам фойдаланилади. М. с.нинг синаш объектини бузиб (ёки шикастлаб) ва бузмай синаш усуллари мавжуд. Биринчи усулда синаладиган материаллар шикастланади, баъзан бутунлай емирилади, иккинчи усулда материалларга шикает етмайди, улардан яна фойдаланиш мумкин.
М. с. ишлари назарий билимларга асосланиб ўтказилади. Бинолар, иншоотлар, кўприклар, машина ва механизмлар, космик кема ва ракеталар, кийим-кечаклар ва б. жами нарсалар М. с. натижаларига асосланиб қурилади, ясалади, тайёрланади ва тикилади.
Фатхулла Абдуллаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.