Matla
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 300–301-b. — ziyouz.com
Matla (arab. — çiqiş örni, asosi) — 1) aruzda yozilgan lirik şe'r, asosan, ğazallarning birinçi bayti. Bundagi har ikki misra özaro qofiyadoş (a-a) böladi. Keyingi baytlarning ikkinçi misralari M.ga qofiyadoş bölib keladi (b-a, v-a, g-a, d-a va h.). Bordi-yu ğazalning ikkinçi bayti ham uning M. baytiga töliq qofiyadoş qilib tuzilsa, u san'atkorlik hisoblanadi va bunday san'at «Zebi matla» (matlaning yaraşiği, zebi) deb ataladi. Uning qofiyalaniş tartibi quyidagiça: a-a, a-a, b-a, v-a va b. Husni matladagi bayt M.dagi fikrga har jihatdan hamohang bölişi talab qilinadi. Özbek şe'riyatida bu san'atni birinçi bölib Navoiy qöllagan; 2) musiqada kuy va aşulalarning boşlangiç qismlari ifodasi, musiqa terminologiyasida daromad deb ham yuritiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАТЛА (араб. — чиқиш ўрни, асоси) — 1) арузда ёзилган лирик шеър, асосан, ғазалларнинг биринчи байти. Бундаги ҳар икки мисра ўзаро қофиядош (а-а) бўлади. Кейинги байтларнинг иккинчи мисралари М.га қофиядош бўлиб келади (б-а, в-а, г-а, д-а ва ҳ.). Борди-ю ғазалнинг иккинчи байти ҳам унинг М. байтига тўлиқ қофиядош қилиб тузилса, у санъаткорлик ҳисобланади ва бундай санъат «Зеби матла» (матланинг ярашиғи, зеби) деб аталади. Унинг қофияланиш тартиби қуйидагича: а-а, а-а, б-а, в-а ва б. Ҳусни матладаги байт М.даги фикрга ҳар жиҳатдан ҳамоҳанг бўлиши талаб қилинади. Ўзбек шеъриятида бу санъатни биринчи бўлиб Навоий қўллаган; 2) мусиқада куй ва ашулаларнинг бошлангич қисмлари ифодаси, мусиқа терминологиясида даромад деб ҳам юритилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.