Maxsar kapalagi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 313-b. — ziyouz.com
Maxsar kapalagi (Myelois cinctipalpellachrestoph.) — maxsar ekinining eng xavfli zararkunandasi. Örta Osiyoda tarqalgan. Kapalagining qanoti oçilganda 2,5 sm, oq rangda, oldingi qanotining oldi tamonida kora doglari bor. Qurti uz. 2 sm, oqiş. Tanasining birinçi böğimida xitinli börtmasi bor. Qurt fazasida madaniy yoki yovvoyi maxsar poyasining pastki qismida, tuproqdan 2—10 sm yuqorida qişlaydi. Apr. oyida şu joy-ida gumbakka aylanadi. 10—26 kundan söng apr. oxiri va may oyining boşlarida kapalagi uçib çiqadi. Kapalaklari keçasi uçadi, tuxumini maxsarning gulbarglariga, gul savatçasiga qöyadi. 2—5 kundan keyin tuxumdan çiqqan qurtlari barg, kösak yoki poyaning içiga kirib oziklanadi. Zararlangan şonalar, kösaklar tuşib ketadi. Iyun—avg.da katta yoşdagi qurtlar ösimlik poyasining pastki qismiga tuşib, poyani teşib joylaşadi, poyaning teşilgan joyining özini ajratgan — ipak iplari b-n berkitib qöyadi va şu joyda qişlaşga ötadi. Maxsar poyasining pastki qismini teşib, mavsumda bir marta avlod qoldiradi.
Kuraş çoralari: maxsarning sinib tuşgan poyalarini va ösimlik qoldiklarini yöqotiş; yerni çuqur şudgorlaş.
Sulton Alimuhamedov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАХСАР КАПАЛАГИ (Myelois cinctipalpellachrestoph.) — махсар экинининг энг хавфли зараркунандаси. Ўрта Осиёда тарқалган. Капалагининг қаноти очилганда 2,5 см, оқ рангда, олдинги қанотининг олди тамонида кора доглари бор. Қурти уз. 2 см, оқиш. Танасининг биринчи бўғимида хитинли бўртмаси бор. Қурт фазасида маданий ёки ёввойи махсар поясининг пастки қисмида, тупроқдан 2—10 см юқорида қишлайди. Апр. ойида шу жой-ида гумбакка айланади. 10—26 кундан сўнг апр. охири ва май ойининг бошларида капалаги учиб чиқади. Капалаклари кечаси учади, тухумини махсарнинг гулбаргларига, гул саватчасига қўяди. 2—5 кундан кейин тухумдан чиққан қуртлари барг, кўсак ёки поянинг ичига кириб озикланади. Зарарланган шоналар, кўсаклар тушиб кетади. Июнь—авг.да катта ёшдаги қуртлар ўсимлик поясининг пастки қисмига тушиб, пояни тешиб жойлашади, поянинг тешилган жойининг ўзини ажратган — ипак иплари б-н беркитиб қўяди ва шу жойда қишлашга ўтади. Махсар поясининг пастки қисмини тешиб, мавсумда бир марта авлод қолдиради.
Кураш чоралари: махсарнинг синиб тушган пояларини ва ўсимлик қолдикларини йўқотиш; ерни чуқур шудгорлаш.
Султон Алимуҳамедов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.