May qönğizlari
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 80–81-b. — ziyouz.com
May qönğizlari (Melolonthinae) — plastinka möylovli qunğizlar kenja oilasi. Gavdasining uz. 15—35 mm, qurtlari (q. Buzoqboşi qurtlar) — 30—70 mm. Qönğizlari rangi oç sariq yoki oqiş, may oyida paydo böladi (nomi şundan olingai). Bir neça turi ma'lum — Yevropa huludida garb M. q. va şarq M. q.. Örta Osiyoda zararkunanda M. q., uç tişli M. q. va mart qunğizi tarqalgan. M. q. yumşoq tuproqqa (20— 30 sm çuqurlikka) 100 taga yaqin tuxum quyadi. Tuxumlardan çiqqan qurtlari tuprokda 3 yil, ba'zan 4 y. rivojlanadi.. Qurtlar 4-y.i ğumbakka aylanib, undan 1 — 1,5 oydan söng qönğizlar çiqadi. Yoş qönğizlar tuprokda qişlab qoladi. Voyaga yetgan qönğizlar bahor oylarida tuproqdan uçib çiqib, 20—40 kun yaşaydi; uruğlanib tuxum qöygaç halok böladi. M. q. qurtlari tuprokda ösimliklar (ayniqsa.yoş niqollar) ildizini yeb,katta ziyon keltiradi. M. q. qurtlarini kuzgi şudgorlaş, ekinni çopiq qilinganda terib oliş orqali yöqotiladi. Şudgor qilingan tuproqdagi M. q. qurtlarini qu|llar (zagça, qarga, tovuq. olaqarğa) köplab terib yeydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАЙ ҚЎНҒИЗЛАРИ (Melolonthinae) — пластинка мўйловли қунғизлар кенжа оиласи. Гавдасининг уз. 15—35 мм, қуртлари (қ. Бузоқбоши қуртлар) — 30—70 мм. Қўнғизлари ранги оч сариқ ёки оқиш, май ойида пайдо бўлади (номи шундан олингаы). Бир неча тури маълум — Европа ҳулудида гарб М. қ. ва шарқ М. қ.. Ўрта Осиёда зараркунанда М. қ., уч тишли М. қ. ва март қунғизи тарқалган. М. қ. юмшоқ тупроққа (20— 30 см чуқурликка) 100 тага яқин тухум қуяди. Тухумлардан чиққан қуртлари тупрокда 3 йил, баъзан 4 й. ривожланади.. Қуртлар 4-й.и ғумбакка айланиб, ундан 1 — 1,5 ойдан сўнг қўнғизлар чиқади. Ёш қўнғизлар тупрокда қишлаб қолади. Вояга етган қўнғизлар баҳор ойларида тупроқдан учиб чиқиб, 20—40 кун яшайди; уруғланиб тухум қўйгач ҳалок бўлади. М. қ. қуртлари тупрокда ўсимликлар (айниқса.ёш ниқоллар) илдизини еб,катта зиён келтиради. М. қ. қуртларини кузги шудгорлаш, экинни чопиқ қилинганда териб олиш орқали йўқотилади. Шудгор қилинган тупроқдаги М. қ. қуртларини қу|ллар (загча, қарга, товуқ. олақарға) кўплаб териб ейди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.