Maydalagiç
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 81–82-b. — ziyouz.com
Maydalagiç MAYDALAGIÇ, maydalaş maşinasi — I ) texnikada — qattiq materiallar (rudalar, kumir, fosforitlar va b.)ni mayda (5 mm dan kiçik) zarralarga aylantiriş uçun möljallangan maşina — tegirmon. Konçilikla foylali qazilmalarni boyitiş uçun, metallurgiya, kimyo va sement sanoati, quriliş va b. sohalarda qöllaniladi. Foydali qazilmalarni, kimyo va sement sanoati materiallarini maydalaş uçun, asosan, barabanli (şarli, sterjenli, toşli va b.) tegirmonlarpai; qurilişda toşlar, kesaklar, kvars, dala şpatini maydalaş uçun yugurdaklarlan, yumşoq va örtaça yumşoq materiallar (fosforitlar, kumir) ni maylalaşla rolikli va halqali tegirmonlardan; mayin (1—2 mm dan 0,05 mm gaça) materiallarni tuy i şla titrama tegirmonlardan; yirikligi 0,1—0,2 mm li öta mayin materiallarni 2—10 mkm gaça yiriklikda tuyişla oqimli tegirmonlardan foydalanilali. Materiallarni yaxşi maydalaş va tuyyş uçun saralagiçlar (klassifikatorlar) işlatiladi. M.da yaxşi maydalanmay yoki tuyilmay qolgan materiallar saralagiçdan yana M.ga qaytariladi va yana maydalanadi yoki tuyilali; 2) çorvaçilikda — dagal yem-xaşaklarni qirqib va yançib maydalaş uçun möljallangan moslama va maşinalar. Dagal xaşak va poyalar (somon, jöxori va supurgi poyalari) tez aylanib turuvçi lisk-piçoq, qözgalmas tayanç, tolalarni titib beruvçi moslama (ştift)lar va alektr dvigateldan iborat maşinalarda maylalanadi. Ildiz-mevalilar (xaşaki sabzi, lavlagi, pyulgom, kartoşka va b.) va kökatlar piçoqli baraban, kesuvçi apparat va zçunçi iş organidan iborat maşinada maydalaniladi. Dağal yem-xaşakni dastaki qirqqiçlarda ham maydalaş mumkin. Ular uçlari şarnirli (oşiqmoşiqli) biriktirilgan dastali katta çopqi (piçoq) va tört oyoqli qözgalmas tayançdan iborat böladi; 3) q. x.da — mineral utitlar maydalagiçi; ulardan uzoq muddat turib qotib qolgan öğitlarni yumşatişla, qar xil ögitlarni aralaştiriş va elaşda ham foydalaniladi. U piçoqlar mahkamlangan iş organi. bunker va transporterdan iborat buladi. Bunday M. traktordan harakatlantiriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАЙДАЛАГИЧ, майдалаш машинаси — I ) техникада — қаттиқ материаллар (рудалар, кумир, фосфоритлар ва б.)ни майда (5 мм дан кичик) зарраларга айлантириш учун мўлжалланган машина — тегирмон. Кончиликла фойлали қазилмаларни бойитиш учун, металлургия, кимё ва цемент саноати, қурилиш ва б. соҳаларда қўлланилади. Фойдали қазилмаларни, кимё ва цемент саноати материалларини майдалаш учун, асосан, барабанли (шарли, стерженли, тошли ва б.) тегирмонларпаи; қурилишда тошлар, кесаклар, кварц, дала шпатини майдалаш учун югурдакларлан, юмшоқ ва ўртача юмшоқ материаллар (фосфоритлар, кумир) ни майлалашла роликли ва ҳалқали тегирмонлардан; майин (1—2 мм дан 0,05 мм гача) материалларни туй и шла титрама тегирмонлардан; йириклиги 0,1—0,2 мм ли ўта майин материалларни 2—10 мкм гача йирикликда туйишла оқимли тегирмонлардан фойдаланилали. Материалларни яхши майдалаш ва туййш учун саралагичлар (классификаторлар) ишлатилади. М.да яхши майдаланмай ёки туйилмай қолган материаллар саралагичдан яна М.га қайтарилади ва яна майдаланади ёки туйилали; 2) чорвачиликда — дагал ем-хашакларни қирқиб ва янчиб майдалаш учун мўлжалланган мослама ва машиналар. Дагал хашак ва поялар (сомон, жўхори ва супурги поялари) тез айланиб турувчи лиск-пичоқ, қўзгалмас таянч, толаларни титиб берувчи мослама (штифт)лар ва алектр двигателдан иборат машиналарда майлаланади. Илдиз-мевалилар (хашаки сабзи, лавлаги, пюлгом, картошка ва б.) ва кўкатлар пичоқли барабан, кесувчи аппарат ва зчунчи иш органидан иборат машинада майдаланилади. Дағал ем-хашакни дастаки қирққичларда ҳам майдалаш мумкин. Улар учлари шарнирли (ошиқмошиқли) бириктирилган дастали катта чопқи (пичоқ) ва тўрт оёқли қўзгалмас таянчдан иборат бўлади; 3) қ. х.да — минерал утитлар майдалагичи; улардан узоқ муддат туриб қотиб қолган ўғитларни юмшатишла, қар хил ўгитларни аралаштириш ва элашда ҳам фoйдaлaнилaди. У пичоқлар маҳкамланган иш органи. бункер ва транспортердан иборат булади. Бундай М. трактордан ҳаракатлантирилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.