Maydon

Maydon (fizikada) — fizikaning asosiy tuşunçalaridan biri. Fizik hodisalar ma'lum kattaliklar b-n tavsiflanadi. Fazoviy nuqtalarning xar birida ma'lum bir qiymatga ega bulgan bu kattaliklar holisalarni miqdoriy tskşiriş uçun zarur funksiyalardir. Fazolagi yeki uning ayrim qismilagi biror fizik kattalikning taqsimot sohasi my fizik kattalikning maydoni buladi. Fizik kattalikning tabiati (matematik ma'-nosi)ga qarab, skalyar M. (tra M.i, bosim M.i, potensial M. va b.), vektor M. (tezlik M.i, kuç M.i, tezlaniş M.i va h.k.), tenzor M. (deformatsiya M.i, kuçlanişlar M.i va h.k.) bölişi mumkin. Fazodagi taqsimlangan fizik kattaliklar xususiyatlarini tekşiruvçi nazariya M. nazariyasi deyiladi.

M. sözining fizik ma'nosi materiya tuşunçasi b-n boğliq,. Fizika tekşiradigan qolisalarda materiya, umuman, ikki şaklda — modda va M. şakllarila uçraydi. Modla va M. tafovutlarini ifolalaşla tinç holatdagi massa, erkinlik darajalari soni tuşunçalari muqimlir. Mac, moldatinç xrlatda massaga ega, uning erkinlik darajalari soni çekli; M.niig erkinlik darajalari soni esa çeksiz, u tinç xrlatla massaga ega emas va q.k. Fizik M.lar jumlasidan elektromagnit M.ni körsatiş mumkin. Modla massaga, energiyaga, harakat mikdoriga, xarakat mikdori momentiga ega bölgani singari, elektromagnit M. ham elektromagnit massaga. elektromagnit energiyaga, elektromagnit xarakat miqdoriga, elektromagnit harakat mikdori momentiga ega.

Klassik fizikada modda uzluksiz (diskretlik, zarralik) xususiyatiga, M. esa uzluksiz (tölqinlik) xususiyatiga ega, ular özaro boglanmagan holda mavjud, deb hisoblanadi. Atom yadrolari, elementar zarralar fizikasining rivojlanişi natijasida modda va M.ning özaro boğlanişi, ya'ni ularda xam tölqinlik, ham zarralik xususiyatlari borligi, yetarli şaroitlar mavjud bul ganda, moddaning M.ga aylanişi yoki M.ning moddaga aylanişi mumkinligi aniqlandi.