Mayib
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 87–88-b. — ziyouz.com
Mayib I B - M A J R U H L I K , mayriqlik — organizm tuzilişi va funk-siyalarining anormalligi. Tugma (irsiy) va şikastlaniş oqibatida (noirsiy) bul ad i. Homila organlari şakllanayotgan davrla unga noxuş omillar ta'sir etişi (mas, xrmilador ayelnimg turli kasalliklar b-n ogrişi, lorilarni pala-partiş içişi) natijasida tugma M.-m. kelib çikali. M.-m. «suyak surişi», ya'ni nayeldannayelga ötişi qam mumkin. Yaqin qarindoşlar örtasidagi nikoh, içkilikka ruju qiliş qam irsiyatpi buzib, ba'zan M.-m.ka sabab böladi. Işlayotganda, köçada yoki uyda baxtsiz hodisa röy berganda ham kişi ba'zan umrbod mayibmajruhbölib qolişi mumkin. M-m.da gavdaming taşqi körinişi qisman yoki butunlay xunuk böladi, mas, tsrining baliq terisiga öxşaşligi. oyoq-qölning rivojlanmay qolişi yoki butunlay bölmasligi, böyimning qiyşiqbölişi, ayrim organlar yoki qismlarning normalam ortiqrivojlanişi, ikkala oyoq qöşilib ketib, baliq lumiga öxşab qolişi (sirena), tabiiy teşiklar (mas, qizilöngaç, me'da, tutri içak va h.k.)mimg bskilib qolişi va b. Tayançharakat a'zolari M.-m.laridan suyaklarning tugma çiqişi, maymoqlik, qul va oyoq barmoqlarinimg kam yoki ortiq bölişi (polidaktiliya) yoki bir-biriga qöşilib ketişi köproqkuzatilali. Yuzlagi M.-m.lardan aksariyat labning tirtiq, yoriqligi («quyon lab»), tamglayming yorikligi, yöqligi («buri jag») uçraydi. M.-m. içki a'zolarda ham kuzatilali, tugma yurak poroklari, şuningdek, qizilöngaç, ms'da-içakning haldam taşqari keng yoki tor bölişi, içakmimg bir qismi, orqa çiqaruv teşigi bölmasligi, öt yöllarining torayişi pa h.k. hazm sistemasidagi M.-m.larga kiradi. Siydik tanosil sistemasining no-töğri şakllanişi, ikkala buyrakning birlaşib ketişi, ikkala yoki bitta moyak bölmasligi; öpka bir bölagining yöqligi yoki qöşimça öpka bölişi M.-m. xillaridir.
Gavda qismlari bir-biriga yopişib qolgan egizaklar ham majruh hisoblanadi, bunda goho bitta homila töğri rivojlangan bölsa, ikkinçisi ösmay qolgan böladi. Lekin töğri rivojlangan egizaklar, mas, dumğazasi birikib qolgan siam egizaklarining uzoq vaqt yaşaganlari kuzatilgan. M.-m., köpinça, operatsiya yöli b-n davolanadi. Ayniqsa, lab, jağ, tanglayi yoriq bolalarni hayotining dastlabki kunlaridayoq operatsiya qilinadi va keyinçalik undan qolgan kosmetik nuqsonlar bartaraf etiladi. M.-m.ning oldini oliş uçun onaning har xil kasalliklarga çalinişiga yöl qöymaslik, u spirtli içimliklarni içmasligi, ayniqsa, homiladorlikning dastlabki davrida dorilarni pala-partiş içişdan saqlaniş kerak. M.-m.ni teratologiya örganadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
М А Й И Б - М А Ж Р У Ҳ Л И К , майриқлик — организм тузилиши ва функ-цияларининг анормаллиги. Тугма (ирсий) ва шикастланиш оқибатида (ноирсий) бул ад и. Ҳомила органлари шаклланаётган даврла унга нохуш омиллар таъсир этиши (мас, хрмиладор аелнимг турли касалликлар б-н огриши, лориларни пала-партиш ичиши) натижасида тугма М.-м. келиб чикали. М.-м. «суяк суриши», яъни наелданнаелга ўтиши қам мумкин. Яқин қариндошлар ўртасидаги никоҳ, ичкиликка ружу қилиш қам ирсиятпи бузиб, баъзан М.-м.ка сабаб бўлади. Ишлаётганда, кўчада ёки уйда бахтсиз ҳодиса рўй берганда ҳам киши баъзан умрбод майибмажруҳбўлиб қолиши мумкин. М-м.да гавдаминг ташқи кўриниши қисман ёки бутунлай хунук бўлади, мас, тсрининг балиқ терисига ўхшашлиги. оёқ-қўлнинг pивoжлaнмaй қолиши ёки бутунлай бўлмаслиги, бўйимнинг қийшиқбўлиши, айрим органлар ёки қисмларнинг нормалам ортиқривожланиши, иккала оёқ қўшилиб кетиб, балиқ лумига ўхшаб қолиши (сирена), табиий тешиклар (мас, қизилўнгач, меъда, тутри ичак ва ҳ.к.)мимг бскилиб қолиши ва б. Таянчҳаракат аъзолари М.-м.ларидан суякларнинг тугма чиқиши, маймоқлик, қул ва оёқ бармоқларинимг кам ёки ортиқ бўлиши (полидактилия) ёки бир-бирига қўшилиб кетиши кўпроқкузатилали. Юзлаги М.-м.лардан аксарият лабнинг тиртиқ, ёриқлиги («қуён лаб»), тамглайминг ёриклиги, йўқлиги («бури жаг») учрайди. М.-м. ички аъзоларда ҳам кузатилали, тугма юрак пороклари, шунингдек, қизилўнгач, мсъда-ичакнинг ҳалдам ташқари кенг ёки тор бўлиши, ичакмимг бир қисми, орқа чиқарув тешиги бўлмаслиги, ўт йўлларининг торайиши па ҳ.к. ҳазм системасидаги М.-м.ларга киради. Сийдик таносил системасининг но-тўғри шаклланиши, иккала буйракнинг бирлашиб кетиши, иккала ёки битта мояк бўлмаслиги; ўпка бир бўлагининг йўқлиги ёки қўшимча ўпка бўлиши М.-м. хилларидир.
Гавда қисмлари бир-бирига ёпишиб қолган эгизаклар ҳам мажруҳ ҳисобланади, бунда гоҳо битта ҳомила тўғри ривожланган бўлса, иккинчиси ўсмай қолган бўлади. Лекин тўғри ривожланган эгизаклар, мас, думғазаси бирикиб қолган сиам эгизакларининг узоқ вақт яшаганлари кузатилган. М.-м., кўпинча, операция йўли б-н даволанади. Айниқса, лаб, жағ, танглайи ёриқ болаларни ҳаётининг дастлабки кунларидаёқ операция қилинади ва кейинчалик ундан қолган косметик нуқсонлар бартараф этилади. М.-м.нинг олдини олиш учун онанинг ҳар хил касалликларга чалинишига йўл қўймаслик, у спиртли ичимликларни ичмаслиги, айниқса, ҳомиладорликнинг дастлабки даврида дориларни пала-партиш ичишдан сақланиш керак. М.-м.ни тератология ўрганади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.