Maymunlar

Maymunlar (Simia) - primapiar turkumiga mansub yuksak rivojlangan sut zmizuvçilar ksnja turkumi. Odam ham şu kenja turkumga kiradi. M. keng va tor burunli M. guruhiga bulinali. Keng burunli M. Markaziy va Jan. Amerikada, tor burunli M. Osiyo va Afrikada tarqalgan. Tor burunli M. martişkalar va odamsimon M. oilasiga bölinali. Olamsimon M.ga şimpanze, gorilla, orangutan, gibbon kiradi. M. gavdasining uz. 16 sm dan (öynoqi maymunlar) 2 m gaça (gorilla). Vazii 400 g dan 200 kg gaça. Daraxtda va yerda xayot keçiradi. Köpçilik M. qöl va oyoğining boş barmogi boşqa barmoqlariga qarama-qarşi joylaşgan bölib, daraxtlar şoxiga osilişga va buyumlarni uşlaşga moslaşgan. Barmoqlarida tirnoqlari bor; ömrov su-yagi rivojlangan. M.ning köriş, zşitiş va tuygu organlari yaxşi rivojlangan, hidni yaxşi sezmaydi. Boş miyasi nisbatan yirik, boş miya katta yarim şarlari yuzasida burmalar köp. Kalla qutisi skeleti yuz skeletiga pisbatan yirik. Mimika muskullari yaxşi rivojlangan. Tişlarining tuzilişi, soni, joylaşişi odamnikiga öxşaş. Lskin kurak tişlarining birmunça yirik uzunroq va liastemasi (tiş oraliği) bölişi b-n odamnikidan farq qiladi. Dumlari uzun (koat) yoki rudiment holatda (odamsimon maymunlar). Keng burunli maymunlar dumi gajaksimon şaklda. Urgoçilarining sut bezlari bir juft, kökragila joylaşgan. M. gala bölib yaşayli. Bögozlik davri 3—9 oy. 1—2 ta bola tugadi. Tutqinlikda ham köpayadi. M., asosan, ösimlik va mevalar b-n oziqlanadi.