Maza biliş

Maza biliş MAZA BILIŞ, ta'm biliş — turli eriydigan moddalarning ta'm biliş retseptorlariga, asosan, tilga (umurtqalilarda) ta'sir etişi natijasida paydo böladigan sezgi. M. b. retseptorlari tilda, halqumning orqa devorida, yumşoq tanglayda, murtaklarda joylaşgan. Til uçi, çetlari va orqa qismida retseptorlar ayniqsa köp; til örtasida va uning ostki yuzasida M. b. retseptorlari yöq.

Şirin, nordon, aççiq, çuçuk va şör sezadigan M. b. sezgilari farq qilinadi. Bu sezgi ma'lum moddalarning öziga mos keluvçi M. b. retseptorlarini qözğatişi natijasida namoyon böladi. M. b. uçun traning (issiq yoki sovuq ovqat maza sezgisini susaytiradi), şuningdek, hidning ahamiyati muhim (kişi tumov bölib, hidni yaxşi sezmaganda ovqat mazasini bilmaydi).

Til va oğiz böşliği turli qismlarining sezuvçanligi bir xil emas, mas, til uçi şirinni, özagi aççiqni, çetlari esa nordon va şör mazani sezadi. Turli mazaga ega bölgan mahsulotlar bir vaqtda yoki ketma-ket iste'mol kilinganda M. b. kontrasta ovqat ta'mini almaştirib yuborişi mumkin.

M. b. retseptorlari ta'sirlanib, KÖzğalganda bu qözğaliş markazlarga intiluvçi nerv tolalari orqali uzunçok miyaga boradi, u yerdan boşqa markazga ötadi, natijada bir qança reflektor hodisalar kuzatiladi (sölak oqişi, me'dadan şira çiqişi va h. k.), ayni vaqtda qözğaliş boş miya pöstloğiga yetib boradi, uning muayyan qismi qözğalib, maza sezgisi kelib çikadi. M. b. kişi hayotida katta axami-yatga ega, zararli moddalar oğizga olinganda refleks yöli b-n tuflab taşlanadi. M. b. organizmning fiziologik holatiga boğliq bölib, iştaha va ovqat hazm kilişga ta'siri bor. Ayrim kasalliklarda M. b. ayniydi.