Mazdakiylik

Mazdakiylik - diniy-falsafiy ta'limot. Asosçisi Mazdak. Mazdikiylar harakati davrida Eronda keng tarqalgan. M. ta'limotiga kura, olamda böladigan jarayonlar ongli va biror maqsadni közlab harakat qiluvçi yaxşilik, yoruglik manbai b-n kör-körona va tasodifiy harakatlanuvçi yomonlik, qorongulik (johillik) manbai örtasidagi kuraşdan iborat. Bu kuraş «yaxşilik»ning «yomonlik» ustidan ğalabasi b-n tugallanadi. M.da birinçi urinla sof falsafiy va liniy masalalar emas, ijtimoiy masalalar turadi. M.da asosiy yovuzlik boylikka hirs kuyiş va kambagallik, deb ta'kidlanadi. Ijtimoiy zulmga qarşi kuraş muqaddas vazifa sifatida talqin etiladi va unga diniy tus beriladi. M.ning asosiy ğoyasi mulkiy tenglikni örnatişdan iborat. Bu tenglik barça moddiy boyliklarga dehqonlar jamoasi orqali egalik qiliş, ya'ni moddiy boyliklar odamlarga teng taqsimlanişi kerak deb tasavvur etiladi. Bu ğoya xalq ommasi içida keng tarqalib, mazdakiylik harakatining

mafkurasi sifatida xizmat qilgan. Bu ta'limot garçi xayoliy bölişiga qaramay, uning adolatsizlik va zulmga qarşi qaratilgani, tinçlikka çaqirişi ijobiy ahamiyat kasb etdi. M. keyingi ayerlar davomida Eron, Örta Osiyo va Ozarbayjondagi leqqonlarning va şahar kambağallarining (Abu Muslim, Muqanna, Bobak qözyuloni) kuraş bayrogi bölib qoldi.