MDH
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 111–112-b. — ziyouz.com
MDH mamlakatlari orasida Rossiya, Ukraina, Belorussiya, Qozoğiston, Özbekiston daromadi örtaçadan pastroq bölgan mamlakatlar guruhini taşkil etadi. MDHning boşqa mamlakatlari daromadi past (eng kam taraqqiy etgan) mamlakatlar hisoblanadi. J. x. da sanoati rivojlangan 6 mamlakat: AQŞ, Yaponiya, GFR, Fransiya, Buyuk Britaniya, Italiya yetakçi örinni egallaydi, 90-y. lar örtalarida jahon sanoat i. ç.ning 60%, tovarlar eksportining 63% va xizmatlar eksportining 47% şu mamlakatlar hissasiga töğri kelgan.
J. x.da kişilarning turmuş darajasi iqtisodiyotga boğliq holda jiddiy farqlanadi. Boy mamlakatlarda yuksak turmöş darajasi mavjöd bölgani xolda qoloq mamlakatlarda kambağallar aholining katta qismini taşkil etadi. 21-a.ga kelib bö ikki guruh mamlakatlaridagi turmuş darajasining farqi 12 martadan ziyodroq böldi. Qoloq mamlakatlarda daromadning nisbatan köp qismi iste'molga sarflansa-da, daromadning kam bölişi xisobidan bu mamlakatlarda turmuş darajasi pastligiça qoladi.
Hoz. davrda J. x.ning rivojlanişi 3 yönalişda bormoqda: 1) J. x.ga kiruvçi mamlakatlar safi kengayib, uning tarkibiga 90-y.larda sobiq sotsializm tizimidan ajralib çiqqan 25 ta yoş mamlakat xöjaligi qöşildi. Mustaqillik tufayli Özbekiston ham J. x.ga kirib keldi, jahon iqtisodiyotining teng huquqli iştirokçisiga aylandi, xalqaro taşkilotlarga a'zo böldi, jahon savdosida iştirok etib, 1996—2001 y.larda, uning taşqi savdo oboroti 63,3 mlrd. dollarni taşkil etdi; 2) J. x.da i. ç.ning ösişi yuz bermoqda. 1998 y. dunyoda yaratilgan jami tovar va xizmatlar qiymati 36,5 trln. dollar bölsa, 2001 y. kelib 40 trln. dollardan ziyod böldi; 3) J. x.da iqtisodiy integratsiya (iqtisodiy iştirokçilar faoliyatining birlaşib ketişi) va globalizatsiya (jaxron iqtisodiyotining ömömbaşariy tös olişi, milliy iqtisodiyotlarning har biri öning tarkibiy qismi bölib qolişi) yuz berib, sifat özgarişlari yuzaga kelmoqda.
J. x. xar bir mamlakat milliy iqtisodiyoti va jahon iktisodiyotining rivojlaniş omili hisoblanadi. J. x. doirasida özaro manfaatli hamkorlik aloqalari fan-texnika taraqqiyotini jadallaştiradi, iş köçi sifatini oşiradi, eng yangi maqsulotlarni özlaştiriş, resörslarni tejaş, mehnat önumdorligini oşirişga yöl oçadi.
Ahmadjon Ölmasov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МДҲ мамлакатлари орасида Россия, Украина, Белоруссия, Қозоғистон, Ўзбекистoн даромади ўртачадан пастроқ бўлган мамлакатлар гуруҳини ташкил этади. МДҲнинг бошқа мамлакатлари даромади паст (энг кам тараққий этган) мамлакатлар ҳисобланади. Ж. х. да саноати ривожланган 6 мамлакат: АҚШ, Япония, ГФР, Франция, Буюк Британия, Италия етакчи ўринни эгаллайди, 90-й. лар ўрталарида жаҳон саноат и. ч.нинг 60%, товарлар экспортининг 63% ва хизматлар экспортининг 47% шу мамлакатлар ҳиссасига тўғри келган.
Ж. х.да кишиларнинг турмуш даражаси иқтисодиётга боғлиқ ҳолда жиддий фарқланади. Бой мамлакатларда юксак турмўш даражаси мавжўд бўлгани хoлда қолоқ мамлакатларда камбағаллар аҳолининг катта қисмини ташкил этади. 21-а.га келиб бў икки гуруҳ мамлакатларидаги турмуш даражасининг фарқи 12 мартадан зиёдроқ бўлди. Қолоқ мамлакатларда даромаднинг нисбатан кўп қисми истеъмолга сарфланса-да, даромаднинг кам бўлиши xисобидан бу мамлакатларда турмуш даражаси пастлигича қолади.
Ҳоз. даврда Ж. х.нинг ривожланиши 3 йўналишда бормоқда: 1) Ж. х.га кирувчи мамлакатлар сафи кенгайиб, унинг таркибига 90-й.ларда собиқ социализм тизимидан ажралиб чиққан 25 та ёш мамлакат хўжалиги қўшилди. Мустақиллик туфайли Ўзбекистон ҳам Ж. х.га кириб келди, жаҳон иқтисодиётининг тенг ҳуқуқли иштирокчисига айланди, халқаро ташкилотларга аъзо бўлди, жаҳон савдосида иштирок этиб, 1996—2001 й.ларда, унинг ташқи савдо обороти 63,3 млрд. долларни ташкил этди; 2) Ж. х.да и. ч.нинг ўсиши юз бермоқда. 1998 й. дунёда яратилган жами товар ва хизматлар қиймати 36,5 трлн. доллар бўлса, 2001 й. келиб 40 трлн. доллардан зиёд бўлди; 3) Ж. х.да иқтисодий интеграция (иқтисодий иштирокчилар фаолиятининг бирлашиб кетиши) ва глобализация (жахрoн иқтисодиётининг ўмўмбашарий тўс олиши, миллий иқтисодиётларнинг ҳар бири ўнинг таркибий қисми бўлиб қолиши) юз бериб, сифат ўзгаришлари юзага келмоқда.
Ж. х. xар бир мамлакат миллий иқтисодиёти ва жаҳон иктисодиётининг ривожланиш омили ҳисобланади. Ж. х. доирасида ўзаро манфаатли ҳамкорлик алоқалари фан-техника тараққиётини жадаллаштиради, иш кўчи сифатини оширади, энг янги мақсулотларни ўзлаштириш, ресўрсларни тежаш, меҳнат ўнумдорлигини оширишга йўл очади.
Аҳмаджон Ўлмасов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.