Me'da şirasi

Me'da şirasi — me'da (oşqozon) şilliq pardasining turli bez hujayralaridan işlanib çiqadigan ovqat hazm qiliş şirasi; rangsiz, tiniq, nordon suyuklik. Unda xlorid kislota va bir qator mineral tuzlar, şuningdek, fermentlar (asosan, pepsin va b.) bor. Odam M. ş.dagi xlorid kislota konsentratsiyasi 0,4—0,5% ga teng. Xlorid kislota ovqatni özlaştirişda muhim rol öynaydi. U ovqat luqmalarini namlab yumşatadi, M. ş.ning fermentlarini faollaştiradi, mikroorganizmlarni öldiradi, me'da osti bezining fermentlar işlab çiqarişini kuçaytiradi, ovqat hazm qiliş gormonlarining hosil bölişiga yordam beradi. M. ş.dagi xlorid kislota miqsori «kislotalilik» degan tuşunça b-n yuritiladi. Kislotalilik hamma vaqt bir xil bölmaydi, u şira ajralişining tezligiga, işqoriy reak-siyaga ega bölgan me'da şilliğining neytrallaş ta'siriga boğliq; ovqat hazm kiliş sistemasi a'zolarining kasalliklarida ham kislotalilik özgaradi. Ma'lumki, me'da bezi hujayralari asosiy, qoplovçi va qöşimça hujayralarga bölinadi, ularning har qaysi guruhi şiraning ma'lum bir tarkibiy qismini işlab çiqaradi. Qöşimça xujayralar M. ş.ni qovuşqoq qiluvçi şilliq ajratadi, ana şu şilliq xlorid kislotani neytrallaydi va M. ş.ning kislotaliligini kamaytiradi, şilliq pardani ta'sirlardan saklaydi va me'daga tuşgan oziq mahsulotlarni özlaştirişda iştirok etadi. M. ş. tarkibida fermentlar, şilliq va xlorid kislotadan taşqari, bir qator organik va anorganik moddalar, şuningdek, ingiçka içakda vitamin V|2 ning sörilişini ta'minlaydigan Kasl faktori deb ataluvçi maxsus modda böladi; u kömikda qizil qon tanaçalari (eritrotsitlar)ning normal yetilişi uçun zarur. Me'da, içak, jigar, öt pufagi hamda qon kasalliklarida, şuningdek, ruhiy hayajonlaniş va qayğu ta'sirida ham M. ş.ning miqpori va tarkibi özgarişi mumkin. M. ş.ni zond b-n olib tekşiriş diagnostik ahamiyatga ega.