Medeya
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 383–384-b. — ziyouz.com
Medeya — Kolxida malikasi. M. ismi argonavtlar haqidagi yunon mifologiyasi b-n uzviy boğliqsir. M. afsungarlikni onasidan örgangan. Yason boşçiligidagi argonavtlar oltin terini olib ketiş uçun Kolxidaga kelişganda Gera va Afrodita M. qalbida Yasonga nisbatan muhabbat olovini yoqqanlar. M.ning mö'jizakor surtma malhami Yasonni qudratli va ötda yonmas qiladi, u olov purkayotgan buqalarni öziga böysundiradi, ular b-n katta dalani haydaydi; M. afsun qilib oltin terini qöriqlayotgan ilonni uxlatib qöyadi va Yason oltin terini qölga kiritadi. Kelişuvga köra, M.ning xizmatlari evaziga Yason unga uylanişi va özi b-n Yunonistonga olib ketişi lozim edi. Ança maşaqqatlarni yengib ular Yunonistonga yetib olganlar. M. Yason b-n 10 yil turmuş keçirgaç, Yason unga xiyonat qilgan. Bundan ğazablangan M. uning yoş qalliğini va otasini öldirgan. Bunda u kelinga qilingan sovğa — zaharlangan köylak va tojdan foydalangan. Şu zahoti M. Yasondan bölgan özining ikki farzandini ham öldirgan, özi esa ajdarho qöşilgan aravada Afinaga, Egey huzuriga qoçgan. Mifning bir variantiga köra, M. Kreont vafot etgaç, Korinf pod-şosi bölgan; krrinflik ayollar yovvoyi va afsungar M.ning hukmronligidan xalos böliş uçun uning 14 bolasini Akrandagi M. panoh topgan Gera mehrobi yonida öldirganlar. Afinada.M. Egeyga öğil farzand — Medni tuğib beradi. Biroq şohning öğli Tezeyni zaharlaşga harakat qilgani uçun u yerdan ham haydalgan. M. umrining oxirgi damlarini öğli b-n Kolxidada ötkazgan. Bu yerda u otasini qayta taxtga ötqazgan, uning duşmani — amakisi Persesni esa öldirgan; boşqa bir rivoyatga köra, Kolxida podşoxligini u öğli Medga bergan, uning nomidan ular bosib olgan mamlakat Mediya (Midiya) deb atalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕДЕЯ — Колхида маликаси. М. исми аргонавтлар ҳақидаги юнон мифологияси б-н узвий боғлиқцир. М. афсунгарликни онасидан ўрганган. Ясон бошчилигидаги аргонавтлар олтин терини олиб кетиш учун Колхидага келишганда Гера ва Афродита М. қалбида Ясонга нисбатан муҳаббат оловини ёққанлар. М.нинг мўъжизакор суртма малҳами Ясонни қудратли ва ўтда ёнмас қилади, у олов пуркаётган буқаларни ўзига бўйсундиради, улар б-н катта далани ҳайдайди; М. афсун қилиб олтин терини қўриқлаётган илонни ухлатиб қўяди ва Ясон олтин терини қўлга киритади. Келишувга кўра, М.нинг хизматлари эвазига Ясон унга уйланиши ва ўзи б-н Юнонистонга олиб кетиши лозим эди. Анча машаққатларни енгиб улар Юнонистонга етиб олганлар. М. Ясон б-н 10 йил турмуш кечиргач, Ясон унга хиёнат қилган. Бундан ғазабланган М. унинг ёш қаллиғини ва отасини ўлдирган. Бунда у келинга қилинган совға — заҳарланган кўйлак ва тождан фойдаланган. Шу заҳоти М. Ясондан бўлган ўзининг икки фарзандини ҳам ўлдирган, ўзи эса аждарҳо қўшилган аравада Афинага, Эгей ҳузурига қочган. Мифнинг бир вариантига кўра, М. Креонт вафот этгач, Коринф под-шоси бўлган; крринфлик аёллар ёввойи ва афсунгар М.нинг ҳукмронлигидан халос бўлиш учун унинг 14 боласини Акрандаги М. паноҳ топган Гера меҳроби ёнида ўлдирганлар. Афинада.М. Эгейга ўғил фарзанд — Медни туғиб беради. Бироқ шоҳнинг ўғли Тезейни заҳарлашга ҳаракат қилгани учун у ердан ҳам ҳайдалган. М. умрининг охирги дамларини ўғли б-н Колхидада ўтказган. Бу ерда у отасини қайта тахтга ўтқазган, унинг душмани — амакиси Персесни эса ўлдирган; бошқа бир ривоятга кўра, Колхида подшохлигини у ўғли Медга берган, унинг номидан улар босиб олган мамлакат Медия (Мидия) деб аталган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.