Meduzalar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 385-b. — ziyouz.com
Meduzalar — böşliqiçlilarning, köpinça, erkin yaşovçi jinsiy avlodi. Gavdasi xira şaffof (mezogliysi kuçli rivojlanganligi tufayli), so-yabon yoki qönğiroq şaklda, diametri bir neça mm dan 2—3 m gaça. Soyaboni çetlarida paypaslagiçlari (uz. 30 sm gaça) va sezgi organlari joylaşgan. Oğzi soyabonining ostki botiq tomoni örtasida bölib, odatda, oğiz parraklari b-n öralgan. M. soyaboni ostida suvni siqib çiqarişi tufayli relaktiv usulda harakatlanadi. Ayrim ssifomeduzalar (stavromeduzalar) suv tubida biron substratga yopişib yaşaydi. M. suv tubida yopişib yaşaydigan gidroid poliplar (böşliqiçlilarning jinssiz köpayadigan avlodi)dan kurtaklaniş tufayli hosil böladi. M. ssifoidlar va köpçilik gidropoliplar uçun xos. Gidralar, ayrim dengiz gidropoliştari va korall poliplar M. hosil qilmaydi. Traxilidlar va pelagiylarda nayel gallanişi bölmaydi; M. tuxumdan hosil böladi. M.ning jinsiy bezlari oşqozoni yaqinida yoki oşqozondan boşlanadigan gastrovaskulyar sistemaning radial naylarida joylaşgan. Gidromeduzalarda jinsiy bezlar ektodermada, ssifomeduzalarda endodermada böladi. M. jinsiy yöl b-n köpayadi; jinsiy hujayralar (tu-xum va uruğlar) suvga çiqariladi, suvda uruğlaniş röy beradi. Faqat ssi-fomeduzalar (aureliya, qutb M.i) tu-xum hujayralari ona organizmda uruğlanib, ulardan planula liçinkasi çiqadi. Ayrim M. (ildizoğiz M., qutb M.i., butli M. va b.)ning otuvçi hujayralari kuydiriş xususiyatiga ega bölgani uçun ular zaharli M.ga kiritiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕДУЗАЛАР — бўшлиқичлиларнинг, кўпинча, эркин яшовчи жинсий авлоди. Гавдаси хира шаффоф (мезоглийси кучли ривожланганлиги туфайли), со-ябон ёки қўнғироқ шаклда, диаметри бир неча мм дан 2—3 м гача. Соябони четларида пайпаслагичлари (уз. 30 см гача) ва сезги органлари жойлашган. Оғзи соябонининг остки ботиқ томони ўртасида бўлиб, одатда, оғиз парраклари б-н ўралган. М. соябони остида сувни сиқиб чиқариши туфайли релактив усулда ҳаракатланади. Айрим сцифомедузалар (ставромедузалар) сув тубида бирон субстратга ёпишиб яшайди. М. сув тубида ёпишиб яшайдиган гидроид полиплар (бўшлиқичлиларнинг жинссиз кўпаядиган авлоди)дан куртакланиш туфайли ҳосил бўлади. М. сцифоидлар ва кўпчилик гидрополиплар учун хос. Гидралар, айрим денгиз гидрополиштари ва коралл полиплар М. ҳосил қилмайди. Трахилидлар ва пелагийларда наел галланиши бўлмайди; М. тухумдан ҳосил бўлади. М.нинг жинсий безлари ошқозони яқинида ёки ошқозондан бошланадиган гастроваскуляр системанинг радиал найларида жойлашган. Гидромедузаларда жинсий безлар эктодермада, сцифомедузаларда эндодермада бўлади. М. жинсий йўл б-н кўпаяди; жинсий ҳужайралар (ту-хум ва уруғлар) сувга чиқарилади, сувда уруғланиш рўй беради. Фақат сци-фомедузалар (аурелия, қутб М.и) ту-хум ҳужайралари она организмда уруғланиб, улардан планула личинкаси чиқади. Айрим М. (илдизоғиз М., қутб М.и., бутли М. ва б.)нинг отувчи ҳужайралари куйдириш хусусиятига эга бўлгани учун улар заҳарли М.га киритилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.