Mehnat iqtisodiyoti
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 491–492-b. — ziyouz.com
Mehnat iqtisodiyoti - jamiyatda mehnatni taşkil etiş hamda iş kuçidan foydalanişning samaradorligini ifodalovçi i.ç. munosabatlarining öziga xos xususiyatlari maj-mui; mehnatning ijtimoiy taşkil etilişini hamda mehnatga haq tölaş tizimini örganuvçi fan.
M.i.ning predmeti — texnikaviy, taşkiliy, kadrlar yoki boşqa xarakterdagi omillar ta'sirida qaror to-padigan ijtimoiy-iktisodiy munosabatlardir. M.i. — fan sifatida mehnat munosabatlari sohasidagi qonuni-yatlarni, iş b-n bandlik, mehnat unumdorligi, mehnatga haq tölaş, uning samaradorligi, mehnatni taşkil etiş va normalaştiriş kabi masalalarni örganadi.
Mehnat faoliyatini taşkil etiş, mehnat resurslarining şakllanişi va ulardan foydalaniş, mehnat bozorining şakllanişi va rivojlanişi, aholining iş b-n bandligi va işsizlik, aholining turmuş darajasi va daromadlari, xodimlarning iş haqini taşkil etiş, bozor iqtisodiyoti şaroitida aholini ijtimoiy himoya qiliş, mehnat unumdorligi, mehnat körsatkiçlarini tahlil etiş M.i.ning mazmunini taşkil qiladi.
M.i. öz tadqiqotlarida statistik va matematik usullardan foydalanadi.
M.i. fani nisbatan yangi fanlar guruhiga kiradi. Bu fan iqtisodiyot nazariyasittg bir bölimini taşkil etgan bölib, u ötgan asrning 70-y.larida alohida fan sifatida şakllandi.
Özbekistonda ham M.i. muammolarini örganiş öz tarixiga ega. 1962 y.da Toşkent xalq xöjaligi in-ti (hoz. Toşkent iqtisodiyot unti)da M.i. böyiça mutaxassislar tayyorlovçi ixtisoslik oçildi.
Özbekistonda M.i. fanining rivojlanişida Özbekiston FA akad. R.A. Ubaydulyaayeva, prof.lar Q. X. Abdurahmonov, D. Rahimova, A. Sotvoldiyev, Ş.R. Xolmöminov, A. Ş. Nazarov, X. M. Hakimov, 3. Xudoyberdiyev, L. Allaxverdiyeva, L. Maksakovalarning i. t.lari muhim ahamiyatga ega.
Ad.: Erenberg R.X., Smit R.S., Sovremennaya ekonomika truda, M., 1996; Abdurahmonov Q.H. va b., Mehnat iqtisodiyoti va sotsiologiyasi, T., 2001.
Qalandar Abdurahmonov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕҲНАТ ИҚТИСОДИЁТИ - жамиятда меҳнатни ташкил этиш ҳамда иш кучидан фойдаланишнинг самарадорлигини ифодаловчи и.ч. муносабатларининг ўзига хос хусусиятлари маж-муи; меҳнатнинг ижтимоий ташкил этилишини ҳамда меҳнатга ҳақ тўлаш тизимини ўрганувчи фан.
М.и.нинг предмети — техникавий, ташкилий, кадрлар ёки бошқа характердаги омиллар таъсирида қарор то-падиган ижтимоий-иктисодий муносабатлардир. М.и. — фан сифатида меҳнат муносабатлари соҳасидаги қонуни-ятларни, иш б-н бандлик, меҳнат унумдорлиги, меҳнатга ҳақ тўлаш, унинг самарадорлиги, меҳнатни ташкил этиш ва нормалаштириш каби масалаларни ўрганади.
Меҳнат фаолиятини ташкил этиш, меҳнат ресурсларининг шаклланиши ва улардан фойдаланиш, меҳнат бозорининг шаклланиши ва ривожланиши, аҳолининг иш б-н бандлиги ва ишсизлик, аҳолининг турмуш даражаси ва даромадлари, ходимларнинг иш ҳақини ташкил этиш, бозор иқтисодиёти шароитида аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш, меҳнат унумдорлиги, меҳнат кўрсаткичларини таҳлил этиш М.и.нинг мазмунини ташкил қилади.
М.и. ўз тадқиқотларида статистик ва математик усуллардан фойдаланади.
М.и. фани нисбатан янги фанлар гуруҳига киради. Бу фан иқтисодиёт назарияситтг бир бўлимини ташкил этган бўлиб, у ўтган асрнинг 70-й.ларида алоҳида фан сифатида шаклланди.
Ўзбекистонда ҳам М.и. муаммоларини ўрганиш ўз тарихига эга. 1962 й.да Тошкент халқ хўжалиги ин-ти (ҳоз. Тошкент иқтисодиёт унти)да М.и. бўйича мутахассислар тайёрловчи ихтисослик очилди.
Ўзбекистонда М.и. фанининг ривожланишида Ўзбекистон ФА акад. Р.А. Убайдуляаева, проф.лар Қ. X. Абдураҳмонов, Д. Раҳимова, А. Сотволдиев, Ш.Р. Холмўминов, А. Ш. Назаров, X. М. Ҳакимов, 3. Худойбердиев, Л. Аллахвердиева, Л. Максаковаларнинг и. т.лари муҳим аҳамиятга эга.
Ад.: Эренберг Р.Х., Смит Р.С., Современная экономика труда, М., 1996; Абдураҳмонов Қ.Ҳ. ва б., Меҳнат иқтисодиёти ва социологияси, Т., 2001.
Қаландар Абдураҳмонов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.