Mehnat kodeksi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 492-b. — ziyouz.com
Mehnat kodeksi (MK) - mehnat haqidagi qonunlarining muayyan tizimga solingan majmui. U mehnat töğrisidagi qonun hujjati hisoblanadi. Mulkçilikning barça şaklidagi korxonalar, muassasalar va taşkilotlarda, şuningdek, ayrim fuqarolar ixtiyorida mehnat şartnomasi (kontrakt) böyiça işlayotgan jismoniy şaxslarning mehnatga oid munosabatlari mehnat töğrisidagi qonunlar va b. normativ hujjatlar b-n tartibga solinadi. Amaliyotda mehnatga oid munosabatlarni tartibga solişda bo-şqa normativ hujjatlar, ayrim hollarda Xalqaro mehnat taşkilotining konvensiyalari va xalqaro şart-nomalarning qoidalari ham qöllaniladi. ÖzR Mehnat kodeksi Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va xalqaro huquqiy normalar va standartlarga muvofiq ravişda işlab çiqilgan.
Özbekiston Respublikasining MK 1995 y. 21 dek.da qabul qilinib, 1996 y. 1 apr.dan amalga kiritilgan. 2 qism: umumiy va maxsus qism, 16 bob va 294 moddadan iborat. Umumiy qismda mehnat qonunçiligining umumiy qoidalari, mehnat sohasidagi davlat boşqaruvi, mehnat haqidagi qonun hujjatlarining qöllaniş doirasi, mehnatga oid munosabatlarning subyektlar, ularning huquq va burçlari, xodimlar va iş beruvçilarning vakilligi, jamoa şartnomalari va kelişuvlari bayon etilgan. MKning maxsus qismi işga joylaştiriş; mehnat şartnomasi (kontrakt); iş vaqti; dam oliş vaqti; mehnatga haq tölaş; kafolatli tölovlar va kompensatsiya tölovlari; mehnat in-tizomi; mehnat şartnomasi taraflarining moddiy javobgarligi; mehnatni mu-hofaza qiliş; ayrim toifadagi xodimlarga beriladigan qöşimça kafolat va imtiyozlar; mehnat nizolari; davlat ijtimoiy suğurtasi masalalarini öz içiga oladi.
MKning asosiy vazifasi xodimlar, iş beruvçilar, davlat manfaatlarini e'tiborga olgan holda, mehnat bozorining samarali işlaşiga, haqqoniy va xavfsiz mehnat şart-şaro-itlarini, xodimlarning mehnat huquklari va soğliği himoya qilinişini ta'minlaşga, mehnat unumdorligining ösişiga, iş sifati yaxşilanişiga, şu asosda barça aholining moddiy va madaniy turmuş darajasi yuksalişiga kömaklaşadi.
Anvar Inoyatov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕҲНАТ КОДЕКСИ (МК) - меҳнат ҳақидаги қонунларининг муайян тизимга солинган мажмуи. У меҳнат тўғрисидаги қонун ҳужжати ҳисобланади. Мулкчиликнинг барча шаклидаги корхоналар, муассасалар ва ташкилотларда, шунингдек, айрим фуқаролар ихтиёрида меҳнат шартномаси (контракт) бўйича ишлаётган жисмоний шахсларнинг меҳнатга оид муносабатлари меҳнат тўғрисидаги қонунлар ва б. норматив ҳужжатлар б-н тартибга солинади. Амалиётда меҳнатга оид муносабатларни тартибга солишда бо-шқа норматив ҳужжатлар, айрим ҳолларда Халқаро меҳнат ташкилотининг конвенциялари ва халқаро шарт-номаларнинг қоидалари ҳам қўлланилади. ЎзР Меҳнат кодекси Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва халқаро ҳуқуқий нормалар ва стандартларга мувофиқ равишда ишлаб чиқилган.
Ўзбекистон Республикасининг МК 1995 й. 21 дек.да қабул қилиниб, 1996 й. 1 апр.дан амалга киритилган. 2 қисм: умумий ва махсус қисм, 16 боб ва 294 моддадан иборат. Умумий қисмда меҳнат қонунчилигининг умумий қоидалари, меҳнат соҳасидаги давлат бошқаруви, меҳнат ҳақидаги қонун ҳужжатларининг қўлланиш доираси, меҳнатга оид муносабатларнинг субъектлар, уларнинг ҳуқуқ ва бурчлари, ходимлар ва иш берувчиларнинг вакиллиги, жамоа шартномалари ва келишувлари баён этилган. МКнинг махсус қисми ишга жойлаштириш; меҳнат шартномаси (контракт); иш вақти; дам олиш вақти; меҳнатга ҳақ тўлаш; кафолатли тўловлар ва компенсация тўловлари; меҳнат ин-тизоми; меҳнат шартномаси тарафларининг моддий жавобгарлиги; меҳнатни му-ҳофаза қилиш; айрим тоифадаги ходимларга бериладиган қўшимча кафолат ва имтиёзлар; меҳнат низолари; давлат ижтимоий суғуртаси масалаларини ўз ичига олади.
МКнинг асосий вазифаси ходимлар, иш берувчилар, давлат манфаатларини эътиборга олган ҳолда, меҳнат бозорининг самарали ишлашига, ҳаққоний ва хавфсиз меҳнат шарт-шаро-итларини, ходимларнинг меҳнат ҳуқуклари ва соғлиғи ҳимоя қилинишини таъминлашга, меҳнат унумдорлигининг ўсишига, иш сифати яхшиланишига, шу асосда барча аҳолининг моддий ва маданий турмуш даражаси юксалишига кўмаклашади.
Анвар Иноятов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.