Mehnat kooperatsiyasi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 492–493-b. — ziyouz.com
Mehnat kooperatsiyasi - mehnatni taşkil etiş şakli; moddiy boyliklarni i.ç. jarayonida ayrim xodimlar yoki jamoalarning yagona mehnat jarayonida hamkorliqda iştirok etişiga asoslanadi. Xodimlarning asosiy qismi bu jarayonning turli operatsiyalarini bajaradi. M.k.ning taraqqiyoti i.ç. kuçlarining rivojiga boğliq. M.k. işlab çiqariş vositalari va işçi kuçlaridan samarali foydalaniş, mehnat unumdorligini oşiriş, mahsulot sifatini yuqori darajada ta'minlaş maqsadida taşkil etiladi. M.k.ni 2 asosiy xilga böliş mumkin: oddiy kooperatsiya (mehnat jarayonida hamma xodimlar bir turdagi işni bajaradilar), murakkab kooperatsiya (mehnat taqsimotiga asoslangan kooperatsiya). Mehnat vazi-falarini çegaralab, ularni muayyan xodimlarga (xodimlar guruhiga) biriktirib qöyiş, ularning özaro mu-nosabatlari sohasini bevosita oldindan belgilab beradi. Şu sababli keng ma'noda mehnat taqsimoti tuşunçasi undan ajralmas bölgan kooperatsiya tu-şunçasini ham tavsiflaydi. Oddiy M.k. mehnat taqsimoti rivojlanmagan davrda muhim rol öynadi. Ibtidoiy jamoa tuzumida jamoaning hamma a'zolari i.ç. vositalariga egalik qilganlar va ular oddiy M.k.da qatnaşganlar.
Hozirgi zamon korxonalari mehnatning har xil turdagi murakkab kooperatsiyasi hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕҲНАТ КООПЕРАЦИЯСИ - меҳнатни ташкил этиш шакли; моддий бойликларни и.ч. жараёнида айрим ходимлар ёки жамоаларнинг ягона меҳнат жараёнида ҳамкорлиқда иштирок этишига асосланади. Ходимларнинг асосий қисми бу жараённинг турли операцияларини бажаради. М.к.нинг тараққиёти и.ч. кучларининг ривожига боғлиқ. М.к. ишлаб чиқариш воситалари ва ишчи кучларидан самарали фойдаланиш, меҳнат унумдорлигини ошириш, маҳсулот сифатини юқори даражада таъминлаш мақсадида ташкил этилади. М.к.ни 2 асосий хилга бўлиш мумкин: оддий кооперация (меҳнат жараёнида ҳамма ходимлар бир турдаги ишни бажарадилар), мураккаб кооперация (меҳнат тақсимотига асосланган кооперация). Меҳнат вази-фаларини чегаралаб, уларни муайян ходимларга (ходимлар гуруҳига) бириктириб қўйиш, уларнинг ўзаро му-носабатлари соҳасини бевосита олдиндан белгилаб беради. Шу сабабли кенг маънода меҳнат тақсимоти тушунчаси ундан ажралмас бўлган кооперация ту-шунчасини ҳам тавсифлайди. Оддий М.к. меҳнат тақсимоти ривожланмаган даврда муҳим роль ўйнади. Ибтидоий жамоа тузумида жамоанинг ҳамма аъзолари и.ч. воситаларига эгалик қилганлар ва улар оддий М.к.да қатнашганлар.
Ҳозирги замон корхоналари меҳнатнинг ҳар хил турдаги мураккаб кооперацияси ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.