Mehnat nizolari
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 494-b. — ziyouz.com
Mehnat nizolari - amaldagi mehnat töğrisidagi qonunlar va b. normativ hujjatlarni tadbiq etiş yoki yangi mehnat şartlarini belgilaş yoxud mavjud şartlarini özgartirişga doyr masalalar böyiça yuzaga keladigan va qonunda örnatilgan tartibda hal etiladigan kelişmovçiliklar. M.n.ni hal etiş b-n boğliq barça masalalar ÖzRning Mehnat kodeksi (259—281moddalar), Fuqarolik protsessual kodeksi (1, 5, 6, 31, 110, 149, 158, 185, 219, 239, 259moddalar)da körsatib ötilgan. M.n. yakka tartibdagi M.n. va jamoaga doir M.n.ga bölinadi. Ya kka tartibdagi M.n. — iş beruvçi va xodim örtasida mehnat töğrisidagi qonunlar va b. normativ hujjatlarni, mehnat şartnomasipz. nazarda tutilgan mehnat şartlarini qöllaniş yuzasidan kelib çiqqan kelişmovçiliklardir. Jamoaga doir M.n. — iş beruvçi va xodimlar jamoalari örtasida mehnatning yangi şartlarini belgilaş va mavjud şartlarini özgartiriş, jamoa şartnomalari va kelişuvlarini tuziş, özgartiriş va bajariş yuzasidan kelib çiqqan kelişmovçiliklardir. Iş beruvçi b-n xodimlar örtasidagi kelişmovçiliklar mehnat şatnomasida qatnaşuvçi har 2 tarafning harakati yoki harakatsizligi natijasida kelib çiqişi mumkin. Har qanday kelişmovçiliklarhamM.n. darajasiga borib yetmaydi. Yuzaga kelgan kelişmovçiliklar mehnat huquqi subyektlari tomonidan turliça baholanişi mumkin. Baholaşdagi kamçiliklar M.n.ni körib çiquvçi organga murojaat qilingandan boşlab M.n. darajasiga borib yetadi.
M.n.ni Mehnat nizolari komissiyasi va sud körib çiqadi. Xodim mehnat nizosini hal qiliş uçun, öz xohişiga köra, M.n. komissiyasi yoki bevosita sudga murojaat etişga haqli. M.n., odatda, yo xodimning mehnat huquqini buziş b-n, yoki asossiz talab oqibati b-n boğliq böladi. M.n.ga olib keluvçi keng tarqalgan sabablar quyidagilar: mehnat töğrisidagi qonunlarni buziş; xodimlarning öz mehnat maj-buriyatlarini bajarmasligi yoki vijdonan bajarmasligi (progullar, işga keç qolib keliş va b.) va iş beruvçi tomonidan qöllaniladigan ta'sir çoralariga notöğri munosabatda böliş; iş beruvçi va xodimlarning amaldagi huquq normalarini turliça tuşunişi, xodimlarning öz huquqyaarini notöğri tuşunişi va b.
Gulnora Sarimsoqova.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕҲНАТ НИЗОЛАРИ - амалдаги меҳнат тўғрисидаги қонунлар ва б. норматив ҳужжатларни тадбиқ этиш ёки янги меҳнат шартларини белгилаш ёхуд мавжуд шартларини ўзгартиришга дойр масалалар бўйича юзага келадиган ва қонунда ўрнатилган тартибда ҳал этиладиган келишмовчиликлар. М.н.ни ҳал этиш б-н боғлиқ барча масалалар ЎзРнинг Меҳнат кодекси (259—281моддалар), Фуқаролик процессуал кодекси (1, 5, 6, 31, 110, 149, 158, 185, 219, 239, 259моддалар)да кўрсатиб ўтилган. М.н. якка тартибдаги М.н. ва жамоага доир М.н.га бўлинади. Я кка тартибдаги М.н. — иш берувчи ва ходим ўртасида меҳнат тўғрисидаги қонунлар ва б. норматив ҳужжатларни, меҳнат шартномасипз. назарда тутилган меҳнат шартларини қўлланиш юзасидан келиб чиққан келишмовчиликлардир. Жамоага доир М.н. — иш берувчи ва ходимлар жамоалари ўртасида меҳнатнинг янги шартларини белгилаш ва мавжуд шартларини ўзгартириш, жамоа шартномалари ва келишувларини тузиш, ўзгартириш ва бажариш юзасидан келиб чиққан келишмовчиликлардир. Иш берувчи б-н ходимлар ўртасидаги келишмовчиликлар меҳнат шатномасида қатнашувчи ҳар 2 тарафнинг ҳаракати ёки ҳаракатсизлиги натижасида келиб чиқиши мумкин. Ҳар қандай келишмовчиликларҳамМ.н. даражасига бориб етмайди. Юзага келган келишмовчиликлар меҳнат ҳуқуқи субъектлари томонидан турлича баҳоланиши мумкин. Баҳолашдаги камчиликлар М.н.ни кўриб чиқувчи органга мурожаат қилингандан бошлаб М.н. даражасига бориб етади.
М.н.ни Меҳнат низолари комиссияси ва суд кўриб чиқади. Ходим меҳнат низосини ҳал қилиш учун, ўз хоҳишига кўра, М.н. комиссияси ёки бевосита судга мурожаат этишга ҳақли. М.н., одатда, ё ходимнинг меҳнат ҳуқуқини бузиш б-н, ёки асоссиз талаб оқибати б-н боғлиқ бўлади. М.н.га олиб келувчи кенг тарқалган сабаблар қуйидагилар: меҳнат тўғрисидаги қонунларни бузиш; ходимларнинг ўз меҳнат маж-буриятларини бажармаслиги ёки виждонан бажармаслиги (прогуллар, ишга кеч қолиб келиш ва б.) ва иш берувчи томонидан қўлланиладиган таъсир чораларига нотўғри муносабатда бўлиш; иш берувчи ва ходимларнинг амалдаги ҳуқуқ нормаларини турлича тушуниши, ходимларнинг ўз ҳуқуқяарини нотўғри тушуниши ва б.
Гулнора Саримсоқова.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.