Mehnatga qobiliyatsizlik varaqasi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 500–501-b. — ziyouz.com
Mehnatga qobiliyatsizlik varaqasi MEHNATGA QOBILIYATSIZLIK VARAQASI, kasallik varaqasi (byulleten) — işçi yoki xizmatçi vaqtinça mehnatga qobiliyatsiz bölganda işlamay turib nafaqa oliş huquqini beradigan hujjat. Davlat su-ğurtasi (q.Suğurta) töğrisidagi qonunga muvofiq barça işçi va xizmatçilarga kasal bölganda, baxtsiz hrdisa yuz berganda, homiladorlikda, tuğişdan keyin, bemor bola yoki boşqa oila a'zolarini parvariş qilganda, ba'zan sanatoriy va kurortlarda davolanganda işlamay turib nafaqa oliş huquqini beradi. Dastlab M.q.v. ma'lum muddatga (6 kungaça) beriladi. Uni ana şu muddatidan ortiq kunga vraçlar konsultatsiya komissiyasi (VKK) uzaytiradi. Homiladorlik va tuğiş böyiça M.q.v.ni ayollar maslahatxonasi yoki tuğruqxona vraçi beradi, mudsatini ham özi belgilaydi.
MEHNATNI NORMALAŞTIRIŞ — ma'lum taşkiliytexnik şaroitlarda muayyan iş hajmini bajariş yoki mahsulot birligini tayyorlaş uçun sarflanadigan mehnat hajmini, mex,nat xarajatlarini belgilaş.
Tor ma'noda M.n. işlab çiqariş topşiriqlarini yoki aniq operatsiyalarni bajariş uçun zarur bölgan vaqt normasini aniqlaşdan iborat.
Bozor iktisodiyoti şaroitida korxona va firmalar miqyosida M.n. yanada çuqurlaşib, rivojlanib boradi. Mehnat borasidagi xizmatlarning oldisotdi jarayonida xodim va işga yollovçi örtasida işning vaqti, mazmuni, mavsumiyligi va hajmini aniqlab oliş imkonini beradi. M.n. eng tejamli mehnat usullarini tanlaşda, mehnat taqsimoti va kooperatsiyasining eng maqbul şakllarini, iş joylarini taşkil etiş va ularga xizmat körsatişning oqilona tizimini belgilaşda qöllaniladi. Korxonada M.n. i.ç. jarayonida i.ç. vositalaridan foydalanib alohida iş va operatsiyalarni bajarişda mehnat xarajatlarining optimal darajasini belgilaş va şunga amal qilişdir.
Özbekistonda M.n. masalalari b-n bevosita Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qiliş vazirligi şuğullanadi.
Ad.: Abdurahmonov Q.X. va b., Mehnat iqtisodiyoti va sotsiologiyasi, T., 2001; Nazarov A.Ş., Normirovaniye truda, T., 1987;
Qalandar Abdurahmonov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕҲНАТГА ҚОБИЛИЯТСИЗЛИК ВАРАҚАСИ, касаллик варақаси (бюллетень) — ишчи ёки хизматчи вақтинча меҳнатга қобилиятсиз бўлганда ишламай туриб нафақа олиш ҳуқуқини берадиган ҳужжат. Давлат су-ғуртаси (қ.Суғурта) тўғрисидаги қонунга мувофиқ барча ишчи ва хизматчиларга касал бўлганда, бахтсиз ҳрдиса юз берганда, ҳомиладорликда, туғишдан кейин, бемор бола ёки бошқа оила аъзоларини парвариш қилганда, баъзан санаторий ва курортларда даволанганда ишламай туриб нафақа олиш ҳуқуқини беради. Дастлаб М.қ.в. маълум муддатга (6 кунгача) берилади. Уни ана шу муддатидан ортиқ кунга врачлар консультация комиссияси (ВКК) узайтиради. Ҳомиладорлик ва туғиш бўйича М.қ.в.ни аёллар маслаҳатхонаси ёки туғруқхона врачи беради, мудцатини ҳам ўзи белгилайди.
МЕҲНАТНИ НОРМАЛАШТИРИШ — маълум ташкилийтехник шароитларда муайян иш ҳажмини бажариш ёки маҳсулот бирлигини тайёрлаш учун сарфланадиган меҳнат ҳажмини, мех,нат харажатларини белгилаш.
Тор маънода М.н. ишлаб чиқариш топшириқларини ёки аниқ операцияларни бажариш учун зарур бўлган вақт нормасини аниқлашдан иборат.
Бозор иктисодиёти шароитида корхона ва фирмалар миқёсида М.н. янада чуқурлашиб, ривожланиб боради. Меҳнат борасидаги хизматларнинг олдисотди жараёнида ходим ва ишга ёлловчи ўртасида ишнинг вақти, мазмуни, мавсумийлиги ва ҳажмини аниқлаб олиш имконини беради. М.н. энг тежамли меҳнат усулларини танлашда, меҳнат тақсимоти ва кооперациясининг энг мақбул шаклларини, иш жойларини ташкил этиш ва уларга хизмат кўрсатишнинг оқилона тизимини белгилашда қўлланилади. Корхонада М.н. и.ч. жараёнида и.ч. воситаларидан фойдаланиб алоҳида иш ва операцияларни бажаришда меҳнат харажатларининг оптимал даражасини белгилаш ва шунга амал қилишдир.
Ўзбекистонда М.н. масалалари б-н бевосита Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги шуғулланади.
Ад.: Абдураҳмонов Қ.Х. ва б., Меҳнат иқтисодиёти ва социологияси, Т., 2001; Назаров А.Ш., Нормирование труда, Т., 1987;
Қаландар Абдураҳмонов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.