Mehnatobod tumani
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 502–503-b. — ziyouz.com
Mehnatobod tumani - Sirdaryo viloyatişti tuman. 1979 y. 6 dek. da taşkil etilgan (1988 y. avg.da yangi taşkil etilgan Yangiyer tumaniga qöşib yuborilgan, 1990 y. 5 martda yana alo-hida tuman sifatida tiklandi). M.t. viloyatning jan.dan Xovos, şarkdan Boyovut, ğarbdan Şarof Raşidov tumanlari, şim.dan Mirzaobod tumani b-n çegaradoş. Mayd. 0,42 ming km2. Aholisi 23,1 ming kişi (2000). M.t.da 8 qişloq fuqarolari yiğini (Bahoriston, Binokor, Zafarobod, Yöldo-şobod, Turkiston, Çamanzor, Qahramon, Husnobod) bor. Markazi Qahramon qişloği.
Tabiati. Tuman Mirzaçölning jan. da joylaşgan. Hududi asosan, tekislikdan iborat. Iqyaimi quruq, kontinental. Yanv.ning örtaça t-rasi —G, —5°. Qiş oylarida ba'zan —30°, —35° gaça sovuq böladi, iyulda örtaça t-ra 26°—28°, eng yuqori t-ra 44°, 45° ga yetadi. Yiliga örtaça 200 mm dan 350 mm gaça yoğin tuşadi. Buğlaniş yoğinga nisbatan 4—5 barobar köp. Yoginning köp qismi qiş va bahrr oylariga töğri keladi. Vegetatsiya davri 210 kundan 220 kungaça. Tuman xududi Mirzaçölga xos bölgan mahalliy Bekobod şamoli esadigan yönalişda joylaşgan. Şamol tuproq tarkibidagi namni köplab buğlanişiga, çang-tözon kötarilişiga, qişda esa qorlarni uçirib tuproqning muzlaşiga sabab böladi. M.t. hududining janubidan Janubiy Mirzaçöl kanalining 27 km qismi oqib ötadi. Tuman ekin maydonlari şu kanaldan suğoriladi.
Tuman hududida yer osti suvlari yer yuziga yaqin bölganligi sababli şör tuproklar vujudga kelgan. Grunt suvlari zovurlar orqali çetga çiqarib yuboriladi. Yovvoyi ösimliklardan şuvoq, şöra, şöruzak, qoraboş, yul-ğun, yantoq, lolaqizğaldoq, burgan usadi. Yovvoyi hayvonlardan, asosan, böri, tulki, börsiq; kemiruvçilardan köşoyoq, yumronqoziq, quyon; sudraluvçilardan kaltakesak, ilon; quşlardan törğay, söfitörğay, boyöğli; haşarotlardan çayon, qoraqurt, biy uçraydi.
Aholisining köpçilik qismi özbeklar, şuningdek, tojik, rus, qozoq, qirğiz va b. millat vakillari ham yaşaydi. 1 km2 ga örtaça 55 kişi töğri keladi.
Xöjaligi. Tuman xöjaliklari, asosan, paxta, ğalla, sabzavot va poliz ekinlarini yetiştirişga ixtisoslaşgan, çorvaçilik va parrandaçilik b-n ham şuğullaniladi. M.t.da jami 28590 ga ekin maydoni bölib, şundan 17 ming ga paxta, 10,8 ming ga ğalla, 150 ga sabzavot, 91 ga poliz va b. ekinlari b-n band. Tumanda xöjaliklararo suğoriş tarmoqlarining uz. 20.5 km, içki suğoriş tarmoqlari — 36.6 km. 8 şirkat, 7 çorvaçilik fermer xöjaliklari bor. Tuman şaxsiy va jamoa xöjaliklarida 10 mingdan ortiq qoramol, 6 ming ga yaqin qöy va eçki, 5600 parranda, qariyb 200 ot mavjud. Tumanda respublika ahamiyatiga ega bölgan avtomobil yölining uz. 62 km, viloyat ahamiyatiga ega yöl — 60 km.
9 umumiy ta'lim maktabida 5,1 ming dan ziyod öquvçi, kasb-hunar litseyida 150 dan ortiq öquvçi ta'lim oldi. 9 kutubxona, tuman xalq ijodiyoti va madaniy-ma'rifiy işlar markazi, madaniyat uylari faoliyat kursatadi. 60 örinli kasalxona va b. tibbiy muassasalarda 23 vraç işlaydi. 1997 y.dan «Şarafli mehnat» tuman gaz. çiqadi (adadi 600).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕҲНАТОБОД ТУМАНИ - Сирдарё вилоятищти туман. 1979 й. 6 дек. да ташкил этилган (1988 й. авг.да янги ташкил этилган Янгиер туманига қўшиб юборилган, 1990 й. 5 мартда яна ало-ҳида туман сифатида тикланди). М.т. вилоятнинг жан.дан Ховос, шаркдан Боёвут, ғарбдан Шароф Рашидов туманлари, шим.дан Мирзаобод тумани б-н чегарадош. Майд. 0,42 минг км2. Аҳолиси 23,1 минг киши (2000). М.т.да 8 қишлоқ фуқаролари йиғини (Баҳористон, Бинокор, Зафаробод, Йўлдо-шобод, Туркистон, Чаманзор, Қаҳрамон, Ҳуснобод) бор. Маркази Қаҳрамон қишлоғи.
Табиати. Туман Мирзачўлнинг жан. да жойлашган. Ҳудуди асосан, текисликдан иборат. Иқяими қуруқ, континентал. Янв.нинг ўртача т-раси —Г, —5°. Қиш ойларида баъзан —30°, —35° гача совуқ бўлади, июлда ўртача т-ра 26°—28°, энг юқори т-ра 44°, 45° га етади. Йилига ўртача 200 мм дан 350 мм гача ёғин тушади. Буғланиш ёғинга нисбатан 4—5 баробар кўп. Ёгиннинг кўп қисми қиш ва баҳрр ойларига тўғри келади. Вегетация даври 210 кундан 220 кунгача. Туман худуди Мирзачўлга хос бўлган маҳаллий Бекобод шамоли эсадиган йўналишда жойлашган. Шамол тупроқ таркибидаги намни кўплаб буғланишига, чанг-тўзон кўтарилишига, қишда эса қорларни учириб тупроқнинг музлашига сабаб бўлади. М.т. ҳудудининг жанубидан Жанубий Мирзачўл каналининг 27 км қисми оқиб ўтади. Туман экин майдонлари шу каналдан суғорилади.
Туман ҳудудида ер ости сувлари ер юзига яқин бўлганлиги сабабли шўр тупроклар вужудга келган. Грунт сувлари зовурлар орқали четга чиқариб юборилади. Ёввойи ўсимликлардан шувоқ, шўра, шўрузак, қорабош, юл-ғун, янтоқ, лолақизғалдоқ, бурган усади. Ёввойи ҳайвонлардан, асосан, бўри, тулки, бўрсиқ; кемирувчилардан кўшоёқ, юмронқозиқ, қуён; судралувчилардан калтакесак, илон; қушлардан тўрғай, сўфитўрғай, бойўғли; ҳашаротлардан чаён, қорақурт, бий учрайди.
Аҳолисининг кўпчилик қисми ўзбеклар, шунингдек, тожик, рус, қозоқ, қирғиз ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. 1 км2 га ўртача 55 киши тўғри келади.
Хўжалиги. Туман хўжаликлари, асосан, пахта, ғалла, сабзавот ва полиз экинларини етиштиришга ихтисослашган, чорвачилик ва паррандачилик б-н ҳам шуғулланилади. М.т.да жами 28590 га экин майдони бўлиб, шундан 17 минг га пахта, 10,8 минг га ғалла, 150 га сабзавот, 91 га полиз ва б. экинлари б-н банд. Туманда хўжаликлараро суғориш тармоқларининг уз. 20.5 км, ички суғориш тармоқлари — 36.6 км. 8 ширкат, 7 чорвачилик фермер хўжаликлари бор. Туман шахсий ва жамоа хўжаликларида 10 мингдан ортиқ қорамол, 6 минг га яқин қўй ва эчки, 5600 парранда, қарийб 200 от мавжуд. Туманда республика аҳамиятига эга бўлган автомобиль йўлининг уз. 62 км, вилоят аҳамиятига эга йўл — 60 км.
9 умумий таълим мактабида 5,1 минг дан зиёд ўқувчи, касб-ҳунар лицейида 150 дан ортиқ ўқувчи таълим олди. 9 кутубхона, туман халқ ижодиёти ва маданий-маърифий ишлар маркази, маданият уйлари фаолият курсатади. 60 ўринли касалхона ва б. тиббий муассасаларда 23 врач ишлайди. 1997 й.дан «Шарафли меҳнат» туман газ. чиқади (адади 600).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.