Mehtar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 504-b. — ziyouz.com
Mehtar (fors. — uluğ, janob) — saroy mansablaridan biri. Somoniylar davlatida boobrö şaxslar, davlat arkonlari. Ba'zi manbalarda M. «qişloq oqsoqoli» yoki «otboqar, sayis» — ma'nolarida ham qöllanilgan. Buxoro xonligida M. hukmdorga yaqin 4 davlat mansabdorlaridan ikkinçisi bölib, ba'zan u oliy farmonga muvofiq, saroyga otdan tuşmagan holda kirişga haqli hisoblangan. M. zimmasiga zakotdan, şuningdek, tovar, aqça, don, çorva singari tuşumlarning qonunga binoan, zarur örinlarda işlatişni nazorat qiliş vazi-fasi yuklatilgan; 2) Qöqon va Xiva xonliklarida davlat xazinaçisi; 3) ötmişda xon saroyida xizmat qiluvçi surnayçi, karnayçi, noğoraçi va doiraçilardan iborat sozandalar guruhining yetakçisi va boşliği. M.lar eng mohir, tajribali, maxsus surnay yöllarini va noğora usullarini puxta egallagan ustoz surnayçi yoki noğoraçilardan tayinlangan. Xalq orasida tarqalgan qöğirçoq öyinlari tomoşalariga jör böluvçi, şuningdek, töybazmlarda, milliy bayramlarda, sayillarda iştirok etuvçi surnaykarnay-noğora dastasining boşliği ham M. deb yuritilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕҲТАР (форс. — улуғ, жаноб) — сарой мансабларидан бири. Сомонийлар давлатида бообрў шахслар, давлат арконлари. Баъзи манбаларда М. «қишлоқ оқсоқоли» ёки «отбоқар, сайис» — маъноларида ҳам қўлланилган. Бухоро хонлигида М. ҳукмдорга яқин 4 давлат мансабдорларидан иккинчиси бўлиб, баъзан у олий фармонга мувофиқ, саройга отдан тушмаган ҳолда киришга ҳақли ҳисобланган. М. зиммасига закотдан, шунингдек, товар, ақча, дон, чорва сингари тушумларнинг қонунга биноан, зарур ўринларда ишлатишни назорат қилиш вази-фаси юклатилган; 2) Қўқон ва Хива хонликларида давлат хазиначиси; 3) ўтмишда хон саройида хизмат қилувчи сурнайчи, карнайчи, ноғорачи ва доирачилардан иборат созандалар гуруҳининг етакчиси ва бошлиғи. М.лар энг моҳир, тажрибали, махсус сурнай йўлларини ва ноғора усулларини пухта эгаллаган устоз сурнайчи ёки ноғорачилардан тайинланган. Халқ орасида тарқалган қўғирчоқ ўйинлари томошаларига жўр бўлувчи, шунингдек, тўйбазмларда, миллий байрамларда, сайилларда иштирок этувчи сурнайкарнай-ноғора дастасининг бошлиғи ҳам М. деб юритилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.