Meksika qöltiği neftgazli havzasi

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 400–401-b. — ziyouz.com

Meksika qöltiği neftgazli havzasi — Meksika qöltiği ak-vatoriyasi va AQŞ, Meksika, Kuba, Gvatemala va Belizning qöltiqqa yondoş hududlarini egallaydi. Mayd. 2,5 mln. km2, şu jumladan, akvatoriyada 1,1 mln. km2. Neft va kondensatning dastlabki sanoat zaxirasi (1985) 18,3 mlrd.t, gaz zaxirasi 14,6 trln. m3, şundan tegişliça AQŞda 8,6 mlrd. t va 11,6 trln. m3, Meksikada 9,7 mlrd. t va 2,8 trln, m3, Gvatemalada 7 mln.t. Havzaning dastlabki konlari materik qismida 1896 y.da (AQŞ), dengizda (şelf) 1938 y.da (AQŞ) oçilgan. Asosiy yirik konlar havzaning AQŞ ga qaraşli qismida 1930-y.larda aniqlangan, Meksika qismida 1970-y. larda topildi. Hammasi bölib, 5000 dan ortiq neft va 4000 dan ortiq gaz va gaz-kondensat konlari aniqlangan (ularning 95% AQŞ xududida).

Havza Meksika qöltiği va uning periferik materik qismi (Galf-Kost) dan taşkil topgan Atlantika oldi epigersin platformasining jan. kismeta yondaşgan. Havza maksimal kalinligi 15 km dan iborat bölgan mezokay-nozoy yoşidagi çökindi jinslardan tuzilgan. Neftgazlilik çökindili ğilofning butun kesimi b-n boğliq. Havzaning taşqi (akvatorial) qismi yönalişi böyiça mahsuldor qatlamlarning yuqori yuradan pleystotsengaça yoşarişi va uglevodorod jamlanişi çuqurligi bir neça ön m dan 7000 m gaça kuzatilgan. Tutqiç turlari: lokal kötarilmalarda qatlamli gumbazli; riflarda massivlik; monoklinallarda tektonik ekranlaşgan; kollektorlarning qiyiqlaniş qismida litologik va stratigrafik ekranlaşgan. Evgeosinklinal kompleksining (Kubada) serpentinit va tuf-qumtoşli va b. jinslarida katta bölmagan neft uyumlari ma'lum.

Qirğoqdan eng uzoq kon Luiziana ştati qirğoğidan 240 km narida. Taşqi zona neftlari yengil, oltingugurti kam. Tuzli gumbazlar keproki b-n boğliq bölgan konlardagi neftlarda oltingugurt miqsori ortib boradi. Havzaning içki qismida neft örtaça ziçlikka ega, ba'zan yuqori oltingu-gurtli (3%gaça), metannaftenli tarkibda. Gazlar tarkibida ozroq mikdorda CH4 ning oğir komponentlaridan iborat metan va yuqori miqsorda gaz kondensata bor. 1985 y.da 287 mln. t atrofida neft (AQŞda 132 mln. t, Meksikada 154 mln. t, Kubada 0,87 mln. t, Gvatemalada 0,25 mln. t) qazib olindi. Kazib olişning asosiy markazlari: AQŞning Luiziana va Texas ştatlari va Meksikaning Kampeçe qöltiği b-n Reforma r-ni. Yillik gaz qazib oliş (1986) 300 mlrd. m3 atrofida, şu jumladan, Meksikada 40 mlrd.m3.

Havza hududida keng tarmoqli neft, gaz va mahsulot taşuvçi quvurlar, 75 ta neftni qayta işlaş (AKIII da 65 ta, Meksikada 7 ta) va 400 dan ortiq gazni qayta işlaş z-dlari (AQŞ da 375 ta, Meksikada 13 ta) mavjud.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

МЕКСИКА ҚЎЛТИҒИ НЕФТЬГАЗЛИ ҲАВЗАСИ — Мексика қўлтиғи ак-ваторияси ва АҚШ, Мексика, Куба, Гватемала ва Белизнинг қўлтиққа ёндош ҳудудларини эгаллайди. Майд. 2,5 млн. км2, шу жумладан, акваторияда 1,1 млн. км2. Нефть ва конденсатнинг дастлабки саноат захираси (1985) 18,3 млрд.т, газ захираси 14,6 трлн. м3, шундан тегишлича АҚШда 8,6 млрд. т ва 11,6 трлн. м3, Мексикада 9,7 млрд. т ва 2,8 трлн, м3, Гватемалада 7 млн.т. Ҳавзанинг дастлабки конлари материк қисмида 1896 й.да (АҚШ), денгизда (шельф) 1938 й.да (АҚШ) очилган. Асосий йирик конлар ҳавзанинг АҚШ га қарашли қисмида 1930-й.ларда аниқланган, Мексика қисмида 1970-й. ларда топилди. Ҳаммаси бўлиб, 5000 дан ортиқ нефть ва 4000 дан ортиқ газ ва газ-конденсат конлари аниқланган (уларнинг 95% АҚШ худудида).

Ҳавза Мексика қўлтиғи ва унинг периферик материк қисми (Гальф-Кост) дан ташкил топган Атлантика олди эпигерцин платформасининг жан. кисмета ёндашган. Ҳавза максимал калинлиги 15 км дан иборат бўлган мезокай-нозой ёшидаги чўкинди жинслардан тузилган. Нефтьгазлилик чўкиндили ғилофнинг бутун кесими б-н боғлиқ. Ҳавзанинг ташқи (акваториал) қисми йўналиши бўйича маҳсулдор қатламларнинг юқори юрадан плейстоценгача ёшариши ва углеводород жамланиши чуқурлиги бир неча ўн м дан 7000 м гача кузатилган. Тутқич турлари: локал кўтарилмаларда қатламли гумбазли; рифларда массивлик; моноклиналларда тектоник экранлашган; коллекторларнинг қийиқланиш қисмида литологик ва стратиграфик экранлашган. Эвгеосинклиналь комплексининг (Кубада) серпентинит ва туф-қумтошли ва б. жинсларида катта бўлмаган нефть уюмлари маълум.

Қирғоқдан энг узоқ кон Луизиана штати қирғоғидан 240 км нарида. Ташқи зона нефтлари енгил, олтингугурти кам. Тузли гумбазлар кепроки б-н боғлиқ бўлган конлардаги нефтларда олтингугурт миқцори ортиб боради. Ҳавзанинг ички қисмида нефть ўртача зичликка эга, баъзан юқори олтингу-гуртли (3%гача), метаннафтенли таркибда. Газлар таркибида озроқ микдорда СН4 нинг оғир компонентларидан иборат метан ва юқори миқцорда газ конденсата бор. 1985 й.да 287 млн. т атрофида нефть (АҚШда 132 млн. т, Мексикада 154 млн. т, Кубада 0,87 млн. т, Гватемалада 0,25 млн. т) қазиб олинди. Казиб олишнинг асосий марказлари: АҚШнинг Луизиана ва Техас штатлари ва Мексиканинг Кампече қўлтиғи б-н Реформа р-ни. Йиллик газ қазиб олиш (1986) 300 млрд. м3 атрофида, шу жумладан, Мексикада 40 млрд.м3.

Ҳавза ҳудудида кенг тармоқли нефть, газ ва маҳсулот ташувчи қувурлар, 75 та нефтни қайта ишлаш (AKIII да 65 та, Мексикада 7 та) ва 400 дан ортиқ газни қайта ишлаш з-длари (АҚШ да 375 та, Мексикада 13 та) мавжуд.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.