Melaneziya
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 403-b. — ziyouz.com
Melaneziya — Okeaniyadagi yirik orollar guruxlaridan biri. Tinç oke-anning jan.garbiy qismida ekvatordan jan.-şarqqa tomon qariyb 5000 km çözilgan. Asosiy orollari va orollar guruxlari: Yangi Gvineya, Bismark arxipelagi, Solomon o.lari, Yangi Gebrid, Yangi Kaledoniya, Fiji o.laridan iborat. Umumiy mayd. 1 mln. km2 çamasida.
M. orollari materik qoldikdaridan va vulkan otilişi natijasida hosil bölgan. Sayoz joylarda marjon riflari bor. Zamini kristalli, metamorfik va çökindi jinslardan tuzilgan. Yirik orollarning relyefi, asosan, toğlik, eng baland joyi 5029 m (Yangi Gvineya o.dagi Jaya toği), sohil kismi pasttekislik. M.da vulkan otilişlari va tez-tez zilzila bölib turadi. Iklimi ekvatorial va subekvatorial, jan. orollarda tropik iqlim. Örtaça oylik t-ra 25—28°. Yillik yoğin toğlarning şamolga röpara yon bağirlarida 7000—9000 mm, qolgan joylarida 1000—2000 mm. Dare köp. Ösimlik dunyosi endemik turlarga boy. Şim.dagi yirik orollar qalin sernam ekvatorial örmonlar, markaziy va jan. orollar mussonli örmonlar va savannalar b-n qoplangan. Hayvonot dunyosi Avstraliya zoogeografik oblastiga mansub. Aholisi tropik dehqonçilik,
baliq ovlaş, marvarid va sadaf qidiriş b-n şuğullanadi. Kokos palmasi, kauçukli ösimliklar, şakarqamiş, kakao, kofe plantatsiyalari bor. Şoli, makkajöxori, maniok, yams ekiladi. Çorva boqiladi. Yoğoç tayyorlanadi. Nikel, kobalt, xrom, marganets rudalari; Fiji, Solomon o.laridan oltin qazib çiqariladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕЛАНЕЗИЯ — Океаниядаги йирик ороллар гурухларидан бири. Тинч оке-аннинг жан.гарбий қисмида экватордан жан.-шарққа томон қарийб 5000 км чўзилган. Асосий ороллари ва ороллар гурухлари: Янги Гвинея, Бисмарк архипелаги, Соломон о.лари, Янги Гебрид, Янги Каледония, Фижи о.ларидан иборат. Умумий майд. 1 млн. км2 чамасида.
М. ороллари материк қолдикдаридан ва вулкан отилиши натижасида ҳосил бўлган. Саёз жойларда маржон рифлари бор. Замини кристалли, метаморфик ва чўкинди жинслардан тузилган. Йирик оролларнинг рельефи, асосан, тоғлик, энг баланд жойи 5029 м (Янги Гвинея о.даги Жая тоғи), соҳил кисми пасттекислик. М.да вулкан отилишлари ва тез-тез зилзила бўлиб туради. Иклими экваториал ва субэкваториал, жан. оролларда тропик иқлим. Ўртача ойлик т-ра 25—28°. Йиллик ёғин тоғларнинг шамолга рўпара ён бағирларида 7000—9000 мм, қолган жойларида 1000—2000 мм. Даре кўп. Ўсимлик дунёси эндемик турларга бой. Шим.даги йирик ороллар қалин сернам экваториал ўрмонлар, марказий ва жан. ороллар муссонли ўрмонлар ва саванналар б-н қопланган. Ҳайвонот дунёси Австралия зоогеографик областига мансуб. Аҳолиси тропик деҳқончилик,
балиқ овлаш, марварид ва садаф қидириш б-н шуғулланади. Кокос пальмаси, каучукли ўсимликлар, шакарқамиш, какао, кофе плантациялари бор. Шоли, маккажўхори, маниок, ямс экилади. Чорва боқилади. Ёғоч тайёрланади. Никель, кобальт, хром, марганец рудалари; Фижи, Соломон о.ларидан олтин қазиб чиқарилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.