Melaninlar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 404-b. — ziyouz.com
Melaninlar (yun. melas — qora) — töq jigarrang va qora pigmentlar. Odam, ösimlik va hayvon töqimalarida keng tarqalgan. Yuqori molekulali bölib, suvda erimaydi. Teri qoplami va uning hosilalari (soç, jun, pat, tangaçalar), haşarotlar kutikulalari, meva pösti va h.k. rangini belgilaydi; albinoslarda M. bölmaydi (q. Albinizm). M. tirozin aminokislotalarining oksidlanişi natijasida hosil böladigan özgarişlar mahsuli. Odam terisining rangi ma'lum darajada M.ga boğliq. Odam va hayvonlarda M. hosil bölişi endokrin bezlar faoliyati b-n boğliq. Ayrim gormonal buzilişlar, ba'zan homiladorlik, ku-yiş va ultrabinafşa nurlar ta'sirida terida M. paydo bölişi tezlaşadi. M. miqsorining ortişi sögal, ayrim xavfli ösma (melanoma)larda kuzatiladi. Ba'zan ösimlik mahsulotlarini tozalaş çoğida (mas, kartoşka artganda) ham M. hosil bölişi mumkin.
Q.: Albinizm
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕЛАНИНЛАР (юн. melas — қора) — тўқ жигарранг ва қора пигментлар. Одам, ўсимлик ва ҳайвон тўқималарида кенг тарқалган. Юқори молекулали бўлиб, сувда эримайди. Тери қоплами ва унинг ҳосилалари (соч, жун, пат, тангачалар), ҳашаротлар кутикулалари, мева пўсти ва ҳ.к. рангини белгилайди; альбиносларда М. бўлмайди (қ. Альбинизм). М. тирозин аминокислоталарининг оксидланиши натижасида ҳосил бўладиган ўзгаришлар маҳсули. Одам терисининг ранги маълум даражада М.га боғлиқ. Одам ва ҳайвонларда М. ҳосил бўлиши эндокрин безлар фаолияти б-н боғлиқ. Айрим гормонал бузилишлар, баъзан ҳомиладорлик, ку-йиш ва ультрабинафша нурлар таъсирида терида М. пайдо бўлиши тезлашади. М. миқцорининг ортиши сўгал, айрим хавфли ўсма (меланома)ларда кузатилади. Баъзан ўсимлик маҳсулотларини тозалаш чоғида (мас, картошка артганда) ҳам М. ҳосил бўлиши мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.