Mengli-Garay
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 415-b. — ziyouz.com
Mengli-Garay (? - 1515) - Qrim xoni (1468—1515). Garaylar sulolasidan. Qrim xonligi asosçisi Hoji-Garayning kiçik öğli. Taxtga Hoji-Garayning katta öğli Nur-Davlat ötirişi kerak edi, lekin mahalliy xalq va Kafa ş.dagi genuyalik kolonistlar M.-G.ni qöllab-quvvatlaşgani uçun u taxtni egallagan. U xonlik poytaxtini Solxat (hoz. Eski Qrim) ş.dan Boqçasaroy ş.ga köçirgan. Hoji-Garay davrida Qrim xonligi Oltin Ördadan uzil-kesil ajralib çiqqan (1443), ammo M.-G. davrida Turkiyaga qaram bölib qolgan (1475 y.dan). M.-G. Katta Örda xoni Ahmad va uning öğillari b-n uzoq muddat uruş olib borgan. Turk sultoni va Moskva knyazi Ivan III b-n döstona munosabatlari tufayli 1502 y.da Katta Örda ustidan ğalaba qozongan. M.-G. Polşaga qarşi uruşgan va Turkiyaning Moldaviyaga qarşi uruşida katnaşgan. M.-G. hayotining oxirlarida uning öğillari Rus yeriga bir neça marta talonçilik yurişlari uyuştirgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕНГЛИ-ГАРАЙ (? - 1515) - Қрим хони (1468—1515). Гарайлар сулоласидан. Қрим хонлиги асосчиси Ҳожи-Гарайнинг кичик ўғли. Тахтга Ҳожи-Гарайнинг катта ўғли Нур-Давлат ўтириши керак эди, лекин маҳаллий халқ ва Кафа ш.даги генуялик колонистлар М.-Г.ни қўллаб-қувватлашгани учун у тахтни эгаллаган. У хонлик пойтахтини Солхат (ҳоз. Эски Қрим) ш.дан Боқчасарой ш.га кўчирган. Ҳожи-Гарай даврида Қрим хонлиги Олтин Ўрдадан узил-кесил ажралиб чиққан (1443), аммо М.-Г. даврида Туркияга қарам бўлиб қолган (1475 й.дан). М.-Г. Катта Ўрда хони Аҳмад ва унинг ўғиллари б-н узоқ муддат уруш олиб борган. Турк султони ва Москва князи Иван III б-н дўстона муносабатлари туфайли 1502 й.да Катта Ўрда устидан ғалаба қозонган. М.-Г. Польшага қарши урушган ва Туркиянинг Молдавияга қарши урушида катнашган. М.-Г. ҳаётининг охирларида унинг ўғиллари Рус ерига бир неча марта талончилик юришлари уюштирган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.