Meningit
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 425-b. — ziyouz.com
Meningit (yun. meninx — miya pardasi) — boş miya va orka miya pardalarining yalliğlanişi, mikroorganizmlar közğatadi (q. Miya pardasi). Mustaqil kasallik sifatida paydo böladigan birlamçi va asoratlar tufayli yoki infeksiya yuqişi, mas, örta quloq,. burun yondoş böşliqlarining yalliğlanişi, gripp, qizamiq, tepki, sil, zaxm oqibatida kelib çiqadigan ikkilamçi M. farqlanadi. M. qöz-ğatuvçilariga (virusli, bakterial, zamburuğli; sil, zaxm M.i va b.), keçişiga (ötkir, örtaça ötkir va surunkali M.), orqa miya suyukligi (likvor) ning özgarişiga qarab (yiringli va seroz M.) ajratiladi. Çivin va kanalar yuqtiradigan infeksion kasalliklar (ensefalit, meningoenefalit)da ham M. kuzatiladi. Infeksiya M. b-n oğrigan bemor yoki bakteriya taşib yuradigan «soğlom» kişilardan (ular b-n sözlaşganda, öpişganda, bemor aksirganda, yögalganda), aksari yuqori nafas yöllari yalliğlangan bemorlardan yuqadi. Kattalarga nisbatan yoş bolalar köproq kasallanadi. Aksariyat keç kuz, qiş va erta bahorda uçraydi. Kasalllk tösatdan boşlanadi, harorat 38—40°ga kötariladi, badan uvi-şadi, bemor tez-tez qayt qiladi (ovqat yesa-yemasa ham), bezovtalanadi. M.ning şakliga qarab klinik belgilari xilma-xil böladi, lekin ularning barçasiga xos ayrim alomatlar mavjud; qattiq boş oğriği, boş va böyin muskullarining tortişişi natijasida bemornig boşi orqaga engaşgan bölib, oldinga ega olmaydi, oyokdari bukilib qoladi. Ba'zan bemor alahlaydi, talvasa tutişi ham mumkin, taşqi ta'sirotlar (kuçli yoruğlik, qattiq tovuş va h.k.)ga ta'sirçan böladi.
M. hamişa şiddat b-n boşlanmaydi. Ikkilamçi M. asta-sekin avj oladi; darmon quriydi, boş oğriydi. Agar biror yuqumli kasallik qöşilsa, bemorning umumiy ahvoli oğirlaşadi va yuqorida sanab ötilgan klinik belgilar rivojlanadi.
M.ning hamma xilida bemorni darhol vraçga körsatib, albatta, kasalxonaga yotqiziş kerak. Davo öz vaqtida boşlansa bemor batamom soğayib ketadi. Kasallik qözğatuvçisini taşib yuruvçilar topilsa, jamoadan ajratiladi va davolanadi.
Oldini oliş uçun quloq, tomok va burun böşliğining yalliğlaniş va yiringli kasalliklarini öz vaqtida davolaş lozim.
Q.: Miya pardasi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕНИНГИТ (юн. meninx — мия пардаси) — бош мия ва орка мия пардаларининг яллиғланиши, микроорганизмлар кўзғатади (қ. Мия пардаси). Мустақил касаллик сифатида пайдо бўладиган бирламчи ва асоратлар туфайли ёки инфекция юқиши, мас, ўрта қулоқ,. бурун ёндош бўшлиқларининг яллиғланиши, грипп, қизамиқ, тепки, сил, захм оқибатида келиб чиқадиган иккиламчи М. фарқланади. М. қўз-ғатувчиларига (вирусли, бактериал, замбуруғли; сил, захм М.и ва б.), кечишига (ўткир, ўртача ўткир ва сурункали М.), орқа мия суюклиги (ликвор) нинг ўзгаришига қараб (йирингли ва сероз М.) ажратилади. Чивин ва каналар юқтирадиган инфекцион касалликлар (энцефалит, менингоэнефалит)да ҳам М. кузатилади. Инфекция М. б-н оғриган бемор ёки бактерия ташиб юрадиган «соғлом» кишилардан (улар б-н сўзлашганда, ўпишганда, бемор аксирганда, йўгалганда), аксари юқори нафас йўллари яллиғланган беморлардан юқади. Катталарга нисбатан ёш болалар кўпроқ касалланади. Аксарият кеч куз, қиш ва эрта баҳорда учрайди. Касалллк тўсатдан бошланади, ҳарорат 38—40°га кўтарилади, бадан уви-шади, бемор тез-тез қайт қилади (овқат еса-емаса ҳам), безовталанади. М.нинг шаклига қараб клиник белгилари хилма-хил бўлади, лекин уларнинг барчасига хос айрим аломатлар мавжуд; қаттиқ бош оғриғи, бош ва бўйин мускулларининг тортишиши натижасида беморниг боши орқага энгашган бўлиб, олдинга эга олмайди, оёкдари букилиб қолади. Баъзан бемор алаҳлайди, талваса тутиши ҳам мумкин, ташқи таъсиротлар (кучли ёруғлик, қаттиқ товуш ва ҳ.к.)га таъсирчан бўлади.
М. ҳамиша шиддат б-н бошланмайди. Иккиламчи М. аста-секин авж олади; дармон қурийди, бош оғрийди. Агар бирор юқумли касаллик қўшилса, беморнинг умумий аҳволи оғирлашади ва юқорида санаб ўтилган клиник белгилар ривожланади.
М.нинг ҳамма хилида беморни дарҳол врачга кўрсатиб, албатта, касалхонага ётқизиш керак. Даво ўз вақтида бошланса бемор батамом соғайиб кетади. Касаллик қўзғатувчисини ташиб юрувчилар топилса, жамоадан ажратилади ва даволанади.
Олдини олиш учун қулоқ, томок ва бурун бўшлиғининг яллиғланиш ва йирингли касалликларини ўз вақтида даволаш лозим.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.