Meningokokk infeksiyasi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 425–426-b. — ziyouz.com
Meningokokk infeksiyasi -meningokokklar qözğatadigan ötkir infeksion kasallik. M.i.ning manbai bemor, asosan, bakteriya taşuvçilar; ulardan mikrob atrofdagilarga havotomçi yöli orqali tarqaladi. Qiş va bahorda köproq uçraydi (mavsumiy kötariliş). M.i. burun va halqum şilliq pardasining yalliğlanib zararlanişi (nazofaringit), boş miya yum-şoq pardasining yiringli yalliğlanişi (yiringli meningit) yoki miya moddasining miya pardasi b-n birgalikda yalliğlanişi (meningoensefalit) yoki meningokokklar qonga tuşganda röy beradigan meningokokksemiya sifatida ötişi mumkin. Aksari ayni bir bemorda kasallikning sanab ötilgan barça şakllari avj oladi. Köpinça kasallik alomatlari bölmagani holda meningokokklarni taşuvçanlik kuzatiladi, bu, ayniqsa, xavfli. Tumov, yötal, aksiriş b-n ötadigan yalliğlaniş belgilari bölgan (nazofaringit) bemor, kasallik qözğa-tuvçisining tez tarqalişiga sabab böladi.
Nazofaringitda tomoq oğriydi va açişadi, quruq yötal tutadi, burun bitadi, burundan şilimşiq-yiringli, ba'zan, qon aralaş suyuklik keladi. Boş aylanişi, oğrişi, harorat kötarilişi, burun qonaşi mumkin.
Meningokokksemiya isitma b-n boşlanadi, badanga kattakatta toşmalar toşadi. Ba'zan nuqtasimon yoki yaxlit qon quyilişi mumkin. Bu juda oğir keçadi, yurak faoliyati buziladi, içki a'zolarga qon quyiladi. Vaqtida davo qilinmasa ölim röy beradi.
Meningit ham, odatda, tösatdan boşlanadi. M.i.ga şubha qilinganda tomoq va burundan surtma hamda orqa miya suyukligi olib tekşiriladi. Meningokokk taşuvçilik va meningokokk nazofaringiti kasallikning maxalliy turiga kiradi. Meningokokksemiya va meningokokk meningita tarqoq turlar hisoblanadi.
Bemor kasalxonada davolanadi. Davo neçogli erta boşlansa, natija şunçalik yaxşi böladi. Profilaktika maqsadida meningokokk vaksinasi qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕНИНГОКОКК ИНФЕКЦИЯСИ -менингококклар қўзғатадиган ўткир инфекцион касаллик. М.и.нинг манбаи бемор, асосан, бактерия ташувчилар; улардан микроб атрофдагиларга ҳавотомчи йўли орқали тарқалади. Қиш ва баҳорда кўпроқ учрайди (мавсумий кўтарилиш). М.и. бурун ва ҳалқум шиллиқ пардасининг яллиғланиб зарарланиши (назофарингит), бош мия юм-шоқ пардасининг йирингли яллиғланиши (йирингли менингит) ёки мия моддасининг мия пардаси б-н биргаликда яллиғланиши (менингоэнцефалит) ёки менингококклар қонга тушганда рўй берадиган менингококкцемия сифатида ўтиши мумкин. Аксари айни бир беморда касалликнинг санаб ўтилган барча шакллари авж олади. Кўпинча касаллик аломатлари бўлмагани ҳолда менингококкларни ташувчанлик кузатилади, бу, айниқса, хавфли. Тумов, йўтал, аксириш б-н ўтадиган яллиғланиш белгилари бўлган (назофарингит) бемор, касаллик қўзға-тувчисининг тез тарқалишига сабаб бўлади.
Назофарингитда томоқ оғрийди ва ачишади, қуруқ йўтал тутади, бурун битади, бурундан шилимшиқ-йирингли, баъзан, қон аралаш суюклик келади. Бош айланиши, оғриши, ҳарорат кўтарилиши, бурун қонаши мумкин.
Менингококкцемия иситма б-н бошланади, баданга каттакатта тошмалар тошади. Баъзан нуқтасимон ёки яхлит қон қуйилиши мумкин. Бу жуда оғир кечади, юрак фаолияти бузилади, ички аъзоларга қон қуйилади. Вақтида даво қилинмаса ўлим рўй беради.
Менингит ҳам, одатда, тўсатдан бошланади. М.и.га шубҳа қилинганда томоқ ва бурундан суртма ҳамда орқа мия суюклиги олиб текширилади. Менингококк ташувчилик ва менингококк назофарингити касалликнинг махаллий турига киради. Менингококкцемия ва менингококк менингита тарқоқ турлар ҳисобланади.
Бемор касалхонада даволанади. Даво нечогли эрта бошланса, натижа шунчалик яхши бўлади. Профилактика мақсадида менингококк вакцинаси қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.