Menşeviklar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 428-b. — ziyouz.com
Menşeviklar (rus. menşeviki — ozlar) — RSDRPdagi siyosiy oqim vakillari, 1917 y.dan mustaqil siyosiy partiya. «M.» tuşunçasi RSDRPning 2-syezdi (1903)da paydo böldi. Öşanda delegatlarning bir kismi partiya rahbar organlariga saylov töğrisidagi masalada ozçilikni taşkil qilib qolgandi. Asosiy ğoyaviy rahbarlari — L. Martov, A. S. Martinov, P. B. Akselrod, G. V. Plexanov. M. partiya işida kat'iy sentralizmga va MKga katta vakolatlar berilişiga qarşi çiqdi. 1905—07 y. inqilobida proletariat samoderjaviyega qarşi liberal burjuaziya b-n koalitsiyada harakat qilişi kerak, deb hisoblagan; dehqonlarning inqilobiy salo-hiyatini rad etgan; tinç yöl b-n iş olib borişni afzal deb bilgan va h.k. Fevral inqilobidan keyin Vaqtli hukumatni qöllab-quvvatladi. Rossiya sotsializm uçun yetilgan emas deb hisoblab, Oktyabr davlat töntarişini qabul qilmadi, bolşeviklar sotsialistax tajriba muvaffaqiyatsiz çiqqanligini his etib çekinadi va bo-şqa partiyalar b-n kelişişga intiladi, deb öyladi. Fuqarolar uruşida antibolşevistik hukumatlarda, qurolli harakatlarda qatnaşdi, biroq Antanta davlatlari va ular qöllab-quvvatlayotgan aksilinqilobiy kuçlarga qarşi çiqdi. 1924 y. M. uyuşgan kuç sifatida Şörolar hududida faoliyatini töxtatdi. 1931 y. martda menşevikça «RSDRP MK Ittifoq byurosi» ustidan töqib çiqarilgan sud jarayoni böldi, uning a'zolari (14 kişi) josuslik va ziyonkaşlikda ayblanib, turli muddatlarga ozodlikdan mahrum etişga hukm qilindi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕНЬШЕВИКЛАР (рус. меньшевики — озлар) — РСДРПдаги сиёсий оқим вакиллари, 1917 й.дан мустақил сиёсий партия. «М.» тушунчаси РСДРПнинг 2-съезди (1903)да пайдо бўлди. Ўшанда делегатларнинг бир кисми партия раҳбар органларига сайлов тўғрисидаги масалада озчиликни ташкил қилиб қолганди. Асосий ғоявий раҳбарлари — Л. Мартов, А. С. Мартинов, П. Б. Аксельрод, Г. В. Плеханов. М. партия ишида катъий централизмга ва МКга катта ваколатлар берилишига қарши чиқди. 1905—07 й. инқилобида пролетариат самодержавиега қарши либерал буржуазия б-н коалицияда ҳаракат қилиши керак, деб ҳисоблаган; деҳқонларнинг инқилобий сало-ҳиятини рад этган; тинч йўл б-н иш олиб боришни афзал деб билган ва ҳ.к. Февраль инқилобидан кейин Вақтли ҳукуматни қўллаб-қувватлади. Россия социализм учун етилган эмас деб ҳисоблаб, Октябрь давлат тўнтаришини қабул қилмади, большевиклар социалистах тажриба муваффақиятсиз чиққанлигини ҳис этиб чекинади ва бо-шқа партиялар б-н келишишга интилади, деб ўйлади. Фуқаролар урушида антибольшевистик ҳукуматларда, қуролли ҳаракатларда қатнашди, бироқ Антанта давлатлари ва улар қўллаб-қувватлаётган аксилинқилобий кучларга қарши чиқди. 1924 й. М. уюшган куч сифатида Шўролар ҳудудида фаолиятини тўхтатди. 1931 й. мартда меньшевикча «РСДРП МК Иттифоқ бюроси» устидан тўқиб чиқарилган суд жараёни бўлди, унинг аъзолари (14 киши) жосуслик ва зиёнкашликда айбланиб, турли муддатларга озодликдан маҳрум этишга ҳукм қилинди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.