Merkaptanlar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 431-b. — ziyouz.com
Merkaptanlar (tiollar) - vodorod sulfidning organik hosilalari. Umumiy formulasi RSH, bu yerda R— uglevodorod radikali, M.ning metilmerkaptan (CH3—SH), etilmerkaptan (C5H5—SH) va b. turlari bor. M. qölansa hidli, gazsimon, suyuq va qattiq moddalar. Suvda yomon, organik erituvçilarda yaxşi eriydi. M. tabiatda oqsillarning çirişidan hosil böladigan mahsulotlarda uçraydi. M. merkaptid tuzlarini hosil qiladi, mas, simob merkaptid (RS)2 Hg (M.ning nomi şundan olingan, lot. mercurum captaus — boğlovçi simob). M. va hosilalari (tuzlari, sulfidlari va disulfidlari) tabiiy va sintetik kauçuklarni vulkanizatsiyalaşda, ba'zi dorivor moddalar va insektitsidlarni sintez qilişda qöllanadi. Töyingan uglevodlarning galogenli hosilalariga natriy yoki kaliy gidrosulfid ta'sir ettirib olinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕРКАПТАНЛАР (тиоллар) - водород сульфиднинг органик ҳосилалари. Умумий формуласи RSH, бу ерда R— углеводород радикали, М.нинг метилмеркаптан (СН3—SH), этилмеркаптан (С5Н5—SH) ва б. турлари бор. М. қўланса ҳидли, газсимон, суюқ ва қаттиқ моддалар. Сувда ёмон, органик эритувчиларда яхши эрийди. М. табиатда оқсилларнинг чиришидан ҳосил бўладиган маҳсулотларда учрайди. М. меркаптид тузларини ҳосил қилади, мас, симоб меркаптид (RS)2 Hg (М.нинг номи шундан олинган, лот. mercurum captaus — боғловчи симоб). М. ва ҳосилалари (тузлари, сульфидлари ва дисульфидлари) табиий ва синтетик каучукларни вулканизациялашда, баъзи доривор моддалар ва инсектицидларни синтез қилишда қўлланади. Тўйинган углеводларнинг галогенли ҳосилаларига натрий ёки калий гидросульфид таъсир эттириб олинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.