Merkitlar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 431–432-b. — ziyouz.com
Merkitlar MERKITLAR, markitlar, makritlar — Markaziy Osiyoda örta asrlarda yaşagan eng jangovar va köp sonli qabilalardan biri. 12-a. oxiri — 13- a. boşlarida Selenga daryosining böylarida M.ning 3 qabilaviy ittifoqi (uduit, kaat va uvas) mavjud bölgan. Uduit — M. 4 uruqqa bölingan: uykur, mudan, tudakli va jiyun. Ularning xoni Töqtabegi (Töxtabiki) bölgan. M. yaqin qöşnilari — keray-m/ilar, tatarlar va möğullar (xitoyça munglar) b-n doim uruşib turgan. Hujumlarning birida ular Çingizxonning xotini Borteni asirga olişgan. Keyinçalik kerayitlar xoni Vanxon Töğril Borteni Çingizxonga qaytarib yuborgan. M. 1204 y.da Çingizxon tomonidan butunlay tormor etilgan. Çingizxonning suyukli xotinlaridan biri — Kulon xotun M.dan bölgan. 13-a.da M.ning ma'lum qismi Movarounnahrga köçib ötgan va keyinçalik Amir Temur qöşinlari tarkibida harbiy yurişlarda qatnaşganlar. M.ning qolgan qismlari turli xalqlar: möğul, qozoq, qirğiz, özbeklarning tarkibiga singib ketişgan. M. kerayitlar b-n aralaşib özbeklarning kenagas uruği tarkibiga, arğin va ba'zi turkman uruğlari b-n aralaşib özbeklarning laqay uruği tarkibiga qöşilgan. 1926 y. Turkmanistonning Çorjöy tumanida 2780 merkit qayd etilgan.
Ad:. Raşid-addin, Sobraniye letopisey,t. 1, ç.1, M., 1952; Sultonov T. S, Koçeviye plemena Priaralya v 15—17 vv., M., 1982; Tataromongoli v Azii i Yevrope, M., 1977.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕРКИТЛАР, маркитлар, макритлар — Марказий Осиёда ўрта асрларда яшаган энг жанговар ва кўп сонли қабилалардан бири. 12-а. охири — 13- а. бошларида Селенга дарёсининг бўйларида М.нинг 3 қабилавий иттифоқи (удуит, каат ва увас) мавжуд бўлган. Удуит — М. 4 уруққа бўлинган: уйкур, мудан, тудакли ва жиюн. Уларнинг хони Тўқтабеги (Тўхтабики) бўлган. М. яқин қўшнилари — керай-м/илар, татарлар ва мўғуллар (хитойча мунглар) б-н доим урушиб турган. Ҳужумларнинг бирида улар Чингизхоннинг хотини Бортени асирга олишган. Кейинчалик керайитлар хони Ванхон Тўғрил Бортени Чингизхонга қайтариб юборган. М. 1204 й.да Чингизхон томонидан бутунлай тормор этилган. Чингизхоннинг суюкли хотинларидан бири — Кулон хотун М.дан бўлган. 13-а.да М.нинг маълум қисми Мовароуннаҳрга кўчиб ўтган ва кейинчалик Амир Темур қўшинлари таркибида ҳарбий юришларда қатнашганлар. М.нинг қолган қисмлари турли халқлар: мўғул, қозоқ, қирғиз, ўзбекларнинг таркибига сингиб кетишган. М. керайитлар б-н аралашиб ўзбекларнинг кенагас уруғи таркибига, арғин ва баъзи туркман уруғлари б-н аралашиб ўзбекларнинг лақай уруғи таркибига қўшилган. 1926 й. Туркманистоннинг Чоржўй туманида 2780 меркит қайд этилган.
Ад:. Рашид-аддин, Собрание летописей,т. 1, ч.1, М., 1952; Султонов Т. С, Кочевые племена Приаралья в 15—17 вв., М., 1982; Татаромонголы в Азии и Европе, М., 1977.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.