Merkuriy
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 432-b. — ziyouz.com
Merkuriy MERKURIY, Utorud - Quyoş sistemasidagi Quyoşga eng yaqin sayyora. M. Quyoş çiqişi oldidan va botgandan söng uning yaqinida körinadi. M.ning diametri 4865 km; massasi 3,304-1023 kg; Örtaça ziçligi 5,52 g/sm3. M.ning Quyoşdan örtaça uzoqligi 0,387 astronomik birlikka (58 mln. km), Quyoş atrofidagi ekssentrisiteti ye=0,206 ga teng M.ning Quyoş atrofida aylaniş davri 88 sutka. Orbital harakatining tezligi 47,9 km/ sek. M. satxida ikkinçi kosmik tezlik 4,3 km/sek, körinma sferik albedosi Ak=0,058. Quyoşdan örtaça uzoklikdagi t-rasi; Quyoş zenit da bölganda T=618 K; nadirda esa G<250 K. Quyoşdan eng uzok, masofada bölganda yoruğligi —0,3 dan + 0,6 gaça yulduz kattaligida. M. Quyoşdan 28° uzoqlaşgani uçun uni kuzatiş qiy-in, şuning uçun keçki payt yoki erta tongda kuzatiladi. Bu vaqtda M. fazasi deyarli 90° ga teng bölib, kuzatuvçiga uning yoritilgai yarim doirasi körinadi. Yuzasida qora, oqiş doğlar va kuçeiz atmosfera (SO, O, O2) borligi aniqlangan. Atmosfera tarkibida azot N, va argon Ag bölişi mumkin. M.ning tabiiy yöldoşi mavjud emas.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕРКУРИЙ, Уторуд - Қуёш системасидаги Қуёшга энг яқин сайёра. М. Қуёш чиқиши олдидан ва ботгандан сўнг унинг яқинида кўринади. М.нинг диаметри 4865 км; массаси 3,304-1023 кг; Ўртача зичлиги 5,52 г/см3. М.нинг Қуёшдан ўртача узоқлиги 0,387 астрономик бирликка (58 млн. км), Қуёш атрофидаги эксцентриситети е=0,206 га тенг М.нинг Қуёш атрофида айланиш даври 88 сутка. Орбитал ҳаракатининг тезлиги 47,9 км/ сек. М. сатхида иккинчи космик тезлик 4,3 км/сек, кўринма сферик альбедоси Ак=0,058. Қуёшдан ўртача узокликдаги т-раси; Қуёш зенит да бўлганда Т=618 К; надирда эса Г<250 К. Қуёшдан энг узок, масофада бўлганда ёруғлиги —0,3 дан + 0,6 гача юлдуз катталигида. М. Қуёшдан 28° узоқлашгани учун уни кузатиш қий-ин, шунинг учун кечки пайт ёки эрта тонгда кузатилади. Бу вақтда М. фазаси деярли 90° га тенг бўлиб, кузатувчига унинг ёритилгаи ярим доираси кўринади. Юзасида қора, оқиш доғлар ва кучеиз атмосфера (СО, О, О2) борлиги аниқланган. Атмосфера таркибида азот N, ва аргон Аг бўлиши мумкин. М.нинг табиий йўлдоши мавжуд эмас.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.