Merserizatsiya
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 433-b. — ziyouz.com
Merserizatsiya [ingliz ixtiroçisi J. Merser (1791 — 1866) nomidan] — 1) töqimaçilikda — ipgazlama yoki sellyuloza tolali materiallarga maxsus işlov beriş usuli. Öyuvçi natriyning suvdagi eritmasi b-n 15—18° t-rada amalga oşiriladi. Materiallarning pişikligini, yaltiroqligini, gigroskopikligi (nam şimuvçanligi) ni, böyaluvçanligini oşiradi. Maxsus M. maşinalarida bajariladi; bunda materialga öyuvçi natriyning suvdagi eritmasi şimdiriladi, siqib suvi çiqarib taşlanadi va toza suvda yuviladi, quritib va preyesdan ötkazib tekislanadi; 2) sel-lyulozaga 15—55° t-rada öyuvçi natriyning suvdagi eritmasi b-n işlov beriş; viskoza va sellyulozaning boşka hosilalarini tayyorlaş bosqiçlaridan biri. M.da uzluksiz yoki davriy işlaydigan (press-vanna) uskunalar qöllaniladi. Bularda sellyulozaga öyuvçi natriy eritmasi şimdiriladi, söngra siqib taşlanadi. M. natijasida sellyulozaning asosiy xossalari yaxşilanadi (pişiqlaşadi, yaltiroqlaşadi va h. k.).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕРСЕРИЗАЦИЯ [инглиз ихтирочиси Ж. Мерсер (1791 — 1866) номидан] — 1) тўқимачиликда — ипгазлама ёки целлюлоза толали материалларга махсус ишлов бериш усули. Ўювчи натрийнинг сувдаги эритмаси б-н 15—18° т-рада амалга оширилади. Материалларнинг пишиклигини, ялтироқлигини, гигроскопиклиги (нам шимувчанлиги) ни, бўялувчанлигини оширади. Махсус М. машиналарида бажарилади; бунда материалга ўювчи натрийнинг сувдаги эритмаси шимдирилади, сиқиб суви чиқариб ташланади ва тоза сувда ювилади, қуритиб ва преесдан ўтказиб текисланади; 2) цел-люлозага 15—55° т-рада ўювчи натрийнинг сувдаги эритмаси б-н ишлов бериш; вискоза ва целлюлозанинг бошка ҳосилаларини тайёрлаш босқичларидан бири. М.да узлуксиз ёки даврий ишлайдиган (пресс-ванна) ускуналар қўлланилади. Буларда целлюлозага ўювчи натрий эритмаси шимдирилади, сўнгра сиқиб ташланади. М. натижасида целлюлозанинг асосий хоссалари яхшиланади (пишиқлашади, ялтироқлашади ва ҳ. к.).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.