Messa
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 435-b. — ziyouz.com
Messa (frans. messa, mitto— yuboryapman) —1) katolik xristianlarda asosiy ibodatlardan biri (liturgiya) ning nomi. Xristianlarning e'tikrdiga köra, M. jarayonida ibodat qiluvçilar Iso Masihga qöşiliş orqali öz gunoxlaridan xalos böladilar. Injil parçalarini öqiş, diniy aytimlarni kuylaş hamda Iso Masihni hayoti va ölimini ifodalovçi maxsus harakatlardan iborat. M.ni ötkaziş tartibi va tarkibi köp asrlar davomida şakllanib, 16-a. da hozirgi körinişga ega böldi; 2) Uyğoniş davridan boşlab Yevropa madaniyatida eng yirik diniy musşa janri, lotin matnlariga aytiladigan vokal yoki vokal-çolğu turkumi. «Oddiy» (missa ordi-narium), «tantanavor» (missa solemnis) hamda «qisqa» (missa brevis) turlari mavjud. «Oddiy» M.da asosiy qismlarning nomlari — «Kyrie eleison» («Xudo özing keçirgin»), «Gloria» («Şon-şaraflar bölsin»), «Gredo» («Işonaman»), «Sanktus» («Muqaddas») va «Benedictus» («Marhamatli»), «Agnus Dei» («Xudo arzandasi») — matnning boşlanğiç sözlaridan olingan. Dastlab bir ovozli, grigorian xoraln asosidagi aytimlardan iborat bölgan. Keyinçalik, kompozitorlar yaratgan köp ovozli M.lar rivoj topgan (ilk namunalaridan biri — G. de Maşoning tört ovozli M.si, 1364). O. Lasso, Palestrina, keyingi davrda I.S. Bax, V. Motsart, L. Betxoven, F. Şubert, A. Brukner, 20-a.da I. Stravinskiy, B. Britten, B. Martinu, F. Pulenk, K. Penderetskiylar va b.ning M. lari maşhur. Motam M.si — rekviyemdir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕССА (франц. messa, mitto— юборяпман) —1) католик христианларда асосий ибодатлардан бири (литургия) нинг номи. Христианларнинг эътикрдига кўра, М. жараёнида ибодат қилувчилар Исо Масиҳга қўшилиш орқали ўз гунохларидан халос бўладилар. Инжил парчаларини ўқиш, диний айтимларни куйлаш ҳамда Исо Масиҳни ҳаёти ва ўлимини ифодаловчи махсус ҳаракатлардан иборат. М.ни ўтказиш тартиби ва таркиби кўп асрлар давомида шаклланиб, 16-а. да ҳозирги кўринишга эга бўлди; 2) Уйғониш давридан бошлаб Европа маданиятида энг йирик диний мусща жанри, лотин матнларига айтиладиган вокал ёки вокал-чолғу туркуми. «Оддий» (missa ordi-narium), «тантанавор» (missa solemnis) ҳамда «қисқа» (missa brevis) турлари мавжуд. «Оддий» М.да асосий қисмларнинг номлари — «Kyrie eleison» («Худо ўзинг кечиргин»), «Gloria» («Шон-шарафлар бўлсин»), «Gredo» («Ишонаман»), «Sanktus» («Муқаддас») ва «Benedictus» («Марҳаматли»), «Agnus Dei» («Худо арзандаси») — матннинг бошланғич сўзларидан олинган. Дастлаб бир овозли, григориан хоралн асосидаги айтимлардан иборат бўлган. Кейинчалик, композиторлар яратган кўп овозли М.лар ривож топган (илк намуналаридан бири — Г. де Машонинг тўрт овозли М.си, 1364). О. Лассо, Палестрина, кейинги даврда И.С. Бах, В. Моцарт, Л. Бетховен, Ф. Шуберт, А. Брукнер, 20-а.да И. Стравинский, Б. Бриттен, Б. Мартину, Ф. Пуленк, К. Пендерецкийлар ва б.нинг М. лари машҳур. Мотам М.си — реквиемдир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.