Metall boğ
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 438-b. — ziyouz.com
Metall boğ — kimyoviy boğning bir turi, metallning kristall panjara tugunlarida (uçlarida) joylaşgan musbat zaryadli ionlar b-n elektron gaz (valent elektron)ning özaro ta'siri natijasida yuzaga keladi. Metallar öziga xos eng muhim fizikkimyoviy xossalari b-n boşqa oddiy va murakkab moddalardan farq qiladi. Bu xossalar faqat metallargagina mansub bölgan metall boglaniş mavjudligi tufayli namoyon böladi. Metall atomida valent elektronlar soni oz, lekin elektronlar b-n tölmagan orbitallar köp. Valent elektronlar metall atomining yadrosi b-n ança böş boğlanganligi sababli kristall panjara içida erkin harakat qiladi. Bu elektronlar harakati gaz qonunlariga böysunganligi uçun ularni elektron gaz deb ataladi. Demak, nisbatan ança kam mikdordagi valent elektronlar köp mikdordagi metall ionlarini özaro boğlab turadi. M.b. metallar, metall qotişmalari va intermetall birikmalar uçun tavsifli bölib, nafaqat ularning qattiq kristallarida, balki suyuq va amorf holatlarida ham saqlanib qoladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕТАЛЛ БОҒ — кимёвий боғнинг бир тури, металлнинг кристалл панжара тугунларида (учларида) жойлашган мусбат зарядли ионлар б-н электрон газ (валент электрон)нинг ўзаро таъсири натижасида юзага келади. Металлар ўзига хос энг муҳим физиккимёвий хоссалари б-н бошқа оддий ва мураккаб моддалардан фарқ қилади. Бу хоссалар фақат металларгагина мансуб бўлган металл богланиш мавжудлиги туфайли намоён бўлади. Металл атомида валент электронлар сони оз, лекин электронлар б-н тўлмаган орбиталлар кўп. Валент электронлар металл атомининг ядроси б-н анча бўш боғланганлиги сабабли кристалл панжара ичида эркин ҳаракат қилади. Бу электронлар ҳаракати газ қонунларига бўйсунганлиги учун уларни электрон газ деб аталади. Демак, нисбатан анча кам микдордаги валент электронлар кўп микдордаги металл ионларини ўзаро боғлаб туради. М.б. металлар, металл қотишмалари ва интерметалл бирикмалар учун тавсифли бўлиб, нафақат уларнинг қаттиқ кристалларида, балки суюқ ва аморф ҳолатларида ҳам сақланиб қолади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.