Metallarni qaytariş
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 443-b. — ziyouz.com
Metallarni qaytariş - qaytariliş reaksiyasi yordamida rudalardan metallarni ajratib oliş jarayoni. Bunda qaytaruvçi sifatida metallarga qaraganda kislorodga yaqinroq element yoki moddalar işlatiladi.
Agar qaytarilgan metall eritma holida bölsa, jarayon osonlaşadi, çunki eriş jarayoni erkin energiyani kamaytiradi. Domna peçidagi jarayonda toza temir emas, balki uglerodning temirdagi eritmasi — çöyan hosil bulişiga ham sabab şu.
Kimyoviy nuqtai nazardan qaraganda M.q. atomga yoki atomlar guruhiga elektronlar birikişidan iborat. Şu sababli, elektroliz yöli b-n metallar oliş jarayoni, mas, mis sulfat (CuSO4)ning suvdagi eritmasini elektroliz qilib toza mis, alyuminiy oksidi (A12O3) eritmasini elektroliz qilib esa toza alyuminiy oliş ham M.q.dir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕТАЛЛАРНИ ҚАЙТАРИШ - қайтарилиш реакцияси ёрдамида рудалардан металларни ажратиб олиш жараёни. Бунда қайтарувчи сифатида металларга қараганда кислородга яқинроқ элемент ёки моддалар ишлатилади.
Агар қайтарилган металл эритма ҳолида бўлса, жараён осонлашади, чунки эриш жараёни эркин энергияни камайтиради. Домна печидаги жараёнда тоза темир эмас, балки углероднинг темирдаги эритмаси — чўян ҳосил булишига ҳам сабаб шу.
Кимёвий нуқтаи назардан қараганда М.қ. атомга ёки атомлар гуруҳига электронлар бирикишидан иборат. Шу сабабли, электролиз йўли б-н металлар олиш жараёни, мас, мис сульфат (CuSO4)нинг сувдаги эритмасини электролиз қилиб тоза мис, алюминий оксиди (А12О3) эритмасини электролиз қилиб эса тоза алюминий олиш ҳам М.қ.дир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.