Metallmaslar

Metallmaslar — metallarning xossalariga ega bölmagan kimyoviy elementlar. M. metallar kabi yaltiroqlikka, çöziluvçanlikka va yassillanuvçanlikka ega emas, issiklik va elektr tokini yomon ötkazadi, aksariyat hollarda kimyoviy reaksiyalar jarayonida elektronlarni qabul qilib oladi. M.ga 22 element kiradi: bor V, uglerod S, kremniy Si, azot N, fosfor R, margimuş As, kislorod O, oltingugurt S, selen Se, tellur Te, ftor F, xlor C1, yod I, brom Vg, astat At, vodorod N, inert gazlar — argon Ag, geliy Ne, kripton Kg, ksenon Xe, neon Ne, radon Rn. M. davriy sistemada elementlar guruhlarining öng tomonida joylaşgan. Elementlarning metallar va M.ga bölinişi ma'lum darajada şartlidir. Metallar guruhi b-n M. guruhi orasiga keskin çegara qöyib bölmaydi. Yarim metallik va yarim metallmaslik xossalarini namoyon qiladigan elementlar (germaniy, qalay, körğoşin, vismut, poloniy) ham bor. M. atomlarining sirtqi elektron qavatidagi elektronlar soni öşa element joylaşgan guruh raqamiga teng böladi. M. atomlari elektronlarni biriktirib olişga moyil, şuning uçun ularning ionlaniş potensiali yuqori. M.dan vodorod, azot, kislorod, ftor, xlor va inert gazlar xona haroratida gaz holatida böladi; brom suyuq, bor, uglerod, kremniy, fosfor, oltingugurt, margimuş, selen, tellur, yod va as-ma/ iqattiq moddalardir. Metallardan farqli ravişda M. kislorod b-n kislotali oksidlar — kislota angidridlari hosil qiladi (mas, fosfat angidrid P2O5, sulfat angidrid SO3, peroxlorat angidrid C12O7 va b.) M.ning ba'zi oksidlari (mas, SO, N0) betaraf oksidlar deyiladi. M.ning kislorod b-n birikişida oksidlaniş darajasi qança yuqori bölsa, hosil bölgan oksidning kislotaligi ham şunça yuqori, şunga köra, unga töğri keladigan kislota ham kuçli böladi (mas, H2SO3 ga qaraganda H2SO4, HNO2 ga qaraganda HN03 kuçli). M. vodorod b-n uçuvçan birikmalar hosil qiladi. Köpçilik M. vodorodli birikmalarning suvdagi eritmasi kislotalardir. Inert gazlardan boşqa M. yuqori elektr manfiylikka ega. M.ning xalq xöjaligida ahamiyati katta (M. haqida töliq ma'lumot oliş uçun ularga tegişli har bir element töğrisidagi maqolalarga q.).