Metan
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 450-b. — ziyouz.com
Metan (kon gazi, botqoq gazi), CH4 — rangsiz, hidsiz gaz. Mol. m. 16,04. Suvda kam eriydi, etanol, efir, uglerod (1U)-xlorid va uglevodorodlarda eriydi. M. — töyingan uglevodorod qatorining dastlabki vakili bölib, boşqa alkanlar singari radikal örin almaşiniş reaksiyalari (galogenlaş, sulfoxlorlaş, sul-fooksidlaş, nitratlaş va b.)ga kirişadi.
M. — tabiiy va kon gazlarining asosiy qismini taşkil etadi, sellyulozaning anaerob açişidan ham hosil böladi.Saturn, Yupiter va uning yöldoşi bölgan Titan atmosferasining asosini taşkil etadi. M. sanoat miqyosida tabiiy gazlardan yoki krekinggazdan past t-rali distilyatsiyalaş yöli b-n ajratib olinadi. Lab.da atsetatlardan, karbid yoki metallarning metilgalogenidlaridan olinadi. M. yonilği, sintezgaz xom aşyosi, vodorod, atsetilen, texnik uglerod, uglerod (1U)-xlorid, xloroform, freonlar va b. mahsulotlar i.ç.da qöllanadi. Zaharli emas, ammo portlovçi aralaşmalar hosil qiladi, kumir konlarida yuz beradigan noxuşliklar şuning oqibatida kelib çiqadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕТАН (кон гази, ботқоқ гази), СН4 — рангсиз, ҳидсиз газ. Мол. м. 16,04. Сувда кам эрийди, этанол, эфир, углерод (1У)-хлорид ва углеводородларда эрийди. М. — тўйинган углеводород қаторининг дастлабки вакили бўлиб, бошқа алканлар сингари радикал ўрин алмашиниш реакциялари (галогенлаш, сульфохлорлаш, суль-фооксидлаш, нитратлаш ва б.)га киришади.
М. — табиий ва кон газларининг асосий қисмини ташкил этади, целлюлозанинг анаэроб ачишидан ҳам ҳосил бўлади.Сатурн, Юпитер ва унинг йўлдоши бўлган Титан атмосферасининг асосини ташкил этади. М. саноат миқёсида табиий газлардан ёки крекинггаздан паст т-рали дистиляциялаш йўли б-н ажратиб олинади. Лаб.да ацетатлардан, карбид ёки металларнинг метилгалогенидларидан олинади. М. ёнилғи, синтезгаз хом ашёси, водород, ацетилен, техник углерод, углерод (1У)-хлорид, хлороформ, фреонлар ва б. маҳсулотлар и.ч.да қўлланади. Заҳарли эмас, аммо портловчи аралашмалар ҳосил қилади, кумир конларида юз берадиган нохушликлар шунинг оқибатида келиб чиқади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.