Metasomatizm

Metasomatizm METASOMATIZM, metasomatoz (meta... va yun... somatos — jism) — toğ jinsidagi ba'zi minerallarning boşqa minerallar b-n almaşiniş hodisasi. M.da toğ jinslarining umumiy kimyoviy tarkibi jiddiy özgarişga uçraydi. Bu jarayon ham ekzogen, xam endogen şaroitlarda ötişi mumkin, bunda avvalgi minerallarning erişi va yangi minerallarning hosil bölişi bir vaqtda sodir böladi. M. geologik hodisa sifatidagi roli Yer pöstining şakllanişida gipergenez, sedi-mentogenez, magmatizm va metomorfizm b-n bir qatorda turadi. M. magmatik jarayonlardan keyin ajralib çiqadigan eritmalar va yuza suvlar ta'sirida sodir böladi. Postmagmatik M. b-n ruda hosil bölişi boğliq. M. ta'sirida dala şpatlari erib, uning tarkibidagi gil, qumtuproq hisobiga muskovitli kvarsning ayrim holdagi seritsit, albit, topazli birikmasi hosil böladi. Granit massivlarining atrof jinslari ikkilamçi kvarsit, greyzen va ohaktoşlar kontaktida skarnlar vujudga keladi. M. unda iştirok etgan elementlarning siljiş tezligiga qarab infiltra-siyali va diffuziyali xillarga bölinadi. M.jadallaşganda tobora köproq komponentlar harakat holatiga ötadi va M. mahsulotida minerallar soni bir mineralli jins hosil bölişigaça qisqaradi. Özbekistonda M. jarayoni deyarli hamma rudali joylarda tarqalgan. Ular b-n barça ma'lum mis, qörğoşin, pyx, volfram, oltin, kumuş va elementlar rudali konlari boğliq.