Meteorologik raketa
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 455–456-b. — ziyouz.com
Meteorologik raketa METEOROLOGIK RAKETA, geofizik raketa — atmosfera yuqori qatlamlari (ayniqsa, meeosfera va ionosfera)ni tekşirişda qöllaniladigan asboblarni olib çiqadigan raketa. Unga örnatilgan meteorologik asboblar yordamida atmosfera t-rasi va bosimi, şamol yönalişi, havo tarkibi, kosmik nurlar, Yer magnit maydonining joylaşişi va b. aniqlanadi. Şuningdek, Quyoş nuri spektri va Yer sirti suratga olinadi. M. r. kötariladigan balandlik çeklangan (100—150 km), uning oğirligi nisbatan kiçik (400—500 kg). Köpinça, massasi 80 kg gaça bölgan, taxm. 65—70 km balandlikka kötariladigan M. r. işlatiladi. M.r. har xil geografik r-nlardan, jumladan, Arktika va Antarktika, quruqlikdagi st-yalardan va kemalardan uçirilişi mumkin.
M. r. 2 kism: dvigatel qurilmasi va apparat örnatiladigan ajraladigan (boş) qismdan iborat. Meteorologik asboblar M. r.ning boş qismida böladi. Raketaning bu qismi raketa korpusidan avtomatik tarzda ajralib, pastga maxsus paraşyut yordamida tuşiriladi. M. r.ning radiosignallari Yerdagi telemetrik st-yalar orqali qabul qilinadi. Meteorologik ma'lumotlar elektron-hisoblaş maşinasi yordamida işlab çiqiladi. M. r.lar t-rayektoriyasi kinoteodolit, ballistik kamera, radiolokator, radiodopler tizimi va b. b-n boşqariladi. M. r. atmosfera hodisalariga aktiv ta'sir qilişda ham işlatilmoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕТЕОРОЛОГИК РАКЕТА, геофизик ракета — атмосфера юқори қатламлари (айниқса, меэосфера ва ионосфера)ни текширишда қўлланиладиган асбобларни олиб чиқадиган ракета. Унга ўрнатилган метеорологик асбоблар ёрдамида атмосфера т-раси ва босими, шамол йўналиши, ҳаво таркиби, космик нурлар, Ер магнит майдонининг жойлашиши ва б. аниқланади. Шунингдек, Қуёш нури спектри ва Ер сирти суратга олинади. М. р. кўтариладиган баландлик чекланган (100—150 км), унинг оғирлиги нисбатан кичик (400—500 кг). Кўпинча, массаси 80 кг гача бўлган, тахм. 65—70 км баландликка кўтариладиган М. р. ишлатилади. М.р. ҳар хил географик р-нлардан, жумладан, Арктика ва Антарктика, қуруқликдаги ст-ялардан ва кемалардан учирилиши мумкин.
М. р. 2 кисм: двигатель қурилмаси ва аппарат ўрнатиладиган ажраладиган (бош) қисмдан иборат. Метеорологик асбоблар М. р.нинг бош қисмида бўлади. Ракетанинг бу қисми ракета корпусидан автоматик тарзда ажралиб, пастга махсус парашют ёрдамида туширилади. М. р.нинг радиосигналлари Ердаги телеметрик ст-ялар орқали қабул қилинади. Метеорологик маълумотлар электрон-ҳисоблаш машинаси ёрдамида ишлаб чиқилади. М. р.лар т-раекторияси кинотеодолит, баллистик камера, радиолокатор, радиодоплер тизими ва б. б-н бошқарилади. М. р. атмосфера ҳодисаларига актив таъсир қилишда ҳам ишлатилмоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.