Metil spirt
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 459-b. — ziyouz.com
Metil spirt (metanol , karbinol, yogoç spirti), CH3OH— rangsiz, suv b-n yaxşi aralaşadigan suyukdik, eng oddiy bir atomli spirt, etil spirtinikiga öxşaş hidi bor. Mol. m. 32,04. Ziçligi 791,4 kg/m3 (20°da), qaynaş t-rasi 64,5°, atseton, benzol va uglerod (1U)-xlorid b-n aze-otrop aralaşma hosil qiladi. Kuçsiz asos va yanada kuçsiz kislotalik xossalarini namoyon qiladi. Işqoriy metallar b-n metilitlar, kislotalar b-n efirlar hosil qiladi. 500—600°da kumuş, mis yoki ba'zi metallar oksidlari iştirokida havo kislorodi b-n formaldegidgaça oksidlanadi, uglerod (P)-oksid va vodorod aralaşmasi b-n etanol yoki boşqa spirtlarga aylanadi. M.s. sanoat miqyosida tabiiy gaz va neftni qayta işlaş korxonalari çiqindilaridan olinadi.
M.s. formaldegid i.ç.da asosiy xom aşyodir. Erituvçi sifatida benzinga qöşiladi. Metilmetakrilat, metilaminlar, dimetiltereftalat, metilformiat, metilxlorid, sirka kislota, doridarmon tayyorlaş va b. sohalarda keng foydalaniladi. Juda zaharli. Içilganda, buğlaridan nafas olganda organizmni zaharlaydi, közni kör qiladi. Şuning uçun M.s. olinadigan yoki işlatiladigan joyda işlovçi işçilarni vaqt-vaqt b-n tibbiy körikdan ötkazib turiş zarur.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕТИЛ СПИРТ (метанол , карбинол, ёгоч спирти), СН3ОН— рангсиз, сув б-н яхши аралашадиган суюкдик, энг оддий бир атомли спирт, этил спиртиникига ўхшаш ҳиди бор. Мол. м. 32,04. Зичлиги 791,4 кг/м3 (20°да), қайнаш т-раси 64,5°, ацетон, бензол ва углерод (1У)-хлорид б-н азе-отроп аралашма ҳосил қилади. Кучсиз асос ва янада кучсиз кислоталик хоссаларини намоён қилади. Ишқорий металлар б-н метилитлар, кислоталар б-н эфирлар ҳосил қилади. 500—600°да кумуш, мис ёки баъзи металлар оксидлари иштирокида ҳаво кислороди б-н формальдегидгача оксидланади, углерод (П)-оксид ва водород аралашмаси б-н этанол ёки бошқа спиртларга айланади. М.с. саноат миқёсида табиий газ ва нефтни қайта ишлаш корхоналари чиқиндиларидан олинади.
М.с. формальдегид и.ч.да асосий хом ашёдир. Эритувчи сифатида бензинга қўшилади. Метилметакрилат, метиламинлар, диметилтерефталат, метилформиат, метилхлорид, сирка кислота, доридармон тайёрлаш ва б. соҳаларда кенг фойдаланилади. Жуда заҳарли. Ичилганда, буғларидан нафас олганда организмни заҳарлайди, кўзни кўр қилади. Шунинг учун М.с. олинадиган ёки ишлатиладиган жойда ишловчи ишчиларни вақт-вақт б-н тиббий кўрикдан ўтказиб туриш зарур.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.