Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Mevali ösimliklar

    Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 379-b. — ziyouz.com

    Mevali ösimliklar - meva beradigan yovvoyi va ekib ustiriladigan ösimliklar. M.ö.dan meva, rezavor va yonğoqlar oliş uçun ekib ustiriladigan madaniy ösimliklar muhim ahami-yatga ega. Ekib ustiriladigan M.ö.ning 32 botanik oilaga mansub 200 ga yaqin turi ma'lum.

    M.ö. quyidagi asosiy guruhlarga bölinadi: uruğlilar (uruğli meva daraxtlari): olma, nok, behi, dölana, irğay, muşmula, çetan va b.; danaklilar (danakli meva daraxtlari): örik, şaftoli, gilos, olça, olxöri, toğolça, qizil vab.; yonğoqmevalilar (bodom, yonğoq, pekan, lista, leşçina, funduk, kaştan va b.); sub-tropik ösimliklar (anjir, anor, xurmo, avakado, zaytun, apelsin, feyxoa, limon, mandarin, greypfrut va b.); tropik ösimliklar (banan, ananas, mango, papayya), rezavor mevalilar (yertut, qulupnay, malina, maymunjon, smorodina, krijovnik); çirmaşib ösuvçi (liana) M.ö. sifatida tok keng tarqalgan. M.ö.ning barçasi — köp yillik, köpçiligi bargini tökadi va ayrimlari doim yaşil (mas, feyxoa, sitruslar). M.ö. mö'tadil, subtropik va tropik mintaqalarda (60° şim. kenglikdan 60° jan. kenglikkaça) ustiriladi. Olma, nok, sitruslar, banan, mango, finikiya xurmosi eng köp ekiladi. Özbekistonda mevali va rezavor mevali ösimliklarning 70 turi usadi, 20 turi ekiladi. M.ö. mevasi tarkibida qand (fruktoza, saxaroza, glyukoza), kraxmal, yoğ, oqsillar, vitaminlar, mineral moddalar bor. M.ö. oziq-ovqat sifatida pişib yetilganidan keyin iste'mol qilinadi.

    Ad.: Ribakov A. A., Ostrouxova S. A., Özbekiston mevaçiligi, T., 1967; Pomologiya Uzbekistana, T., 1987.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    МЕВАЛИ ЎСИМЛИКЛАР - мева берадиган ёввойи ва экиб устириладиган ўсимликлар. М.ў.дан мева, резавор ва ёнғоқлар олиш учун экиб устириладиган маданий ўсимликлар муҳим аҳами-ятга эга. Экиб устириладиган М.ў.нинг 32 ботаник оилага мансуб 200 га яқин тури маълум.

    М.ў. қуйидаги асосий гуруҳларга бўлинади: уруғлилар (уруғли мева дарахтлари): олма, нок, беҳи, дўлана, ирғай, мушмула, четан ва б.; данаклилар (данакли мева дарахтлари): ўрик, шафтоли, гилос, олча, олхўри, тоғолча, қизил ваб.; ёнғоқмевалилар (бодом, ёнғоқ, пекан, листа, лешчина, фундук, каштан ва б.); суб-тропик ўсимликлар (анжир, анор, хурмо, авакадо, зайтун, апельсин, фейхоа, лимон, мандарин, грейпфрут ва б.); тропик ўсимликлар (банан, ананас, манго, папайя), резавор мевалилар (ертут, қулупнай, малина, маймунжон, смородина, крижовник); чирмашиб ўсувчи (лиана) М.ў. сифатида ток кенг тарқалган. М.ў.нинг барчаси — кўп йиллик, кўпчилиги баргини тўкади ва айримлари доим яшил (мас, фейхоа, цитруслар). М.ў. мўътадил, субтропик ва тропик минтақаларда (60° шим. кенгликдан 60° жан. кенгликкача) устирилади. Олма, нок, цитруслар, банан, манго, финикия хурмоси энг кўп экилади. Ўзбекистонда мевали ва резавор мевали ўсимликларнинг 70 тури усади, 20 тури экилади. М.ў. меваси таркибида қанд (фруктоза, сахароза, глюкоза), крахмал, ёғ, оқсиллар, витаминлар, минерал моддалар бор. М.ў. озиқ-овқат сифатида пишиб етилганидан кейин истеъмол қилинади.

    Ад.: Рибаков А. А., Остроухова С. А., Ўзбекистон мевачилиги, Т., 1967; Помология Узбекистана, Т., 1987.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.